Załącznik

WYZNACZANIE POZIOMU EKSPOZYCJI NA PROMIENIOWANIE OPTYCZNE 1. Promieniowanie nielaserowe 1.1. Skutki oddziaływania promieniowania nielasero- wego na organizm człowieka rozpatruje się w od- niesieniu do skóry oraz oka i są one zależne prze- de wszystkim od: a) poziomu promieniowania, b) długości fali promieniowania, c) czasu trwania ekspozycji, d) rozmiaru obrazu źródła promieniowania na siat- kówce oka (dla λ = 300—1400 nm). 1.2. Poziom promieniowania, w zależności od zakresu promieniowania i rodzaju zagrożenia, jest charak- teryzowany przez następujące parametry: a) natężenie napromienienia (E) — gęstość po- wierzchniowa strumienia energetycznego pa- dającego na daną powierzchnię, wyrażone w watach na metr kwadratowy (W·m), albo b) napromienienie (H) — iloczyn natężenia napro- mienienia i czasu ekspozycji, wyrażone w dżu- lach na metr kwadratowy (J·m), albo c) luminancja energetyczna (L) — iloraz strumie- nia energetycznego wysyłanego przez daną po- wierzchnię w określonym kierunku oraz iloczy- nu rzutu tej powierzchni na płaszczyznę prosto- padłą względem kierunku promieniowania i ką- ta bryłowego obejmującego kierunek promie- niowania, wyrażona w watach na metr kwadra- towy na steradian (W·m·sr ). 1.3. Poziom ekspozycji wyznacza się zgodnie z wzora- mi przedstawionymi w tabeli 1, przy uwzględnie- niu: a) poziomu promieniowania ustalonego zgodnie z przepisem § 3 ust. 1 rozporządzenia, b) tłumienia uzyskanego dzięki zastosowaniu środków ochrony zbiorowej, c) czasu trwania ekspozycji, określonego zgodnie z pkt 1.4. 1.4. Określenie czasu trwania ekspozycji: a) w przypadku zagrożenia fotochemicznego (lp. 1—4 w tabeli 1) należy określić całkowity czas ekspozycji w ciągu zmiany roboczej, bez względu na długość jej trwania, b) w przypadku zagrożenia termicznego (lp. 5—8 w tabeli 1) należy określić czas jednorazowej ekspozycji. Definicje pojęć i metody określania czasu trwania ekspozycji są podane w Polskich Normach PN-T-05687 lub PN-T-06589. 1.5. Wyznaczone poziomy ekspozycji porównuje się z wartościami MDE dla promieniowania nielasero- wego, określonymi zgodnie z przepisami w spra- wie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. Tabela 1: Wzory do wyznaczania poziomu ekspozycji na promieniowanie nielaserowe H= ʃ ʃ E(λ, t) · S(λ) · dλ · dt H= ʃ ʃ E(λ, t) · S(λ) · dλ · dt L= ʃ L(λ) · B(λ) · dλ E= ʃ E(λ) · B(λ) · dλ L= ʃ L(λ) · R(λ) · dλ E= ʃ E(λ) · dλ H= ʃ ʃ E(λ, t) · dλ · dt Definicje wielkości występujących w tabeli 1: λ długość fali promieniowania, wyrażona w nanometrach [nm]; t czas trwania ekspozycji, wyrażony w se- kundach [s]; α kąt widzenia: kąt widzenia źródła promie- niowania, wyrażony w miliradianach [mrad]; Hs skuteczne napromienienie oka lub skóry promieniowaniem nadfioletowym: suma natężenia napromienienia oka lub skóry ważonego według rozkładu widmowego S(λ) w zakresie długości fali od 180 do 400 nm, liczona dla danego czasu trwa- nia ekspozycji, wyrażone w dżulach na metr kwadratowy [J·m]; E(λ, t), E(λ) widmowe natężenie napromienienia lub widmowa gęstość mocy: strumień ener- getyczny o określonej długości fali pada- jący na daną powierzchnię, wyrażone w watach na metr kwadratowy na nano- metr [W·m·nm]; S(λ) względna skuteczność widmowa wywo- ływania uszkodzeń oczu i skóry przez promieniowanie UV (podana w Polskiej Normie PN-T-06589) [bezwymiarowa]; H napromienienie oka promieniowaniem UVA: suma natężenia napromienienia li- czona dla danego czasu trwania ekspozy- cji w zakresie długości fali UVA od 315 do 400 nm, wyrażone w dżulach na metr kwadratowy [J·m]; L skuteczna luminancja energetyczna: lu- minancja energetyczna źródła ważona według rozkładu widmowego B(λ), wyra- żona w watach na metr kwadratowy na steradian [W·m·sr]; L(λ) widmowa luminancja energetyczna źród- ła, wyrażona w watach na metr kwadra- towy na steradian na nanometr [W·m·sr ·nm]; B(λ) względna skuteczność widmowa wywo- ływania uszkodzeń fotochemicznych siat- kówki oka przez światło niebieskie (poda- na w Polskiej Normie PN-T-05687) [bez- wymiarowa]; E skuteczne natężenie napromienienia: na- tężenie napromienienia ważone według rozkładu widmowego B(λ), wyrażone w watach na metr kwadratowy [W·m]; L skuteczna luminancja energetyczna: lu- minancja energetyczna źródła promie- niowania ważona według rozkładu widmowego R(λ), wyrażona w watach na metr kwadratowy na steradian [W·m·sr]; R(λ) względna skuteczność widmowa wywo- ływania uszkodzeń termicznych siatków- ki oka przez promieniowanie widzialne i IRA (podana w Polskiej Normie PN-T-05687) [bezwymiarowa]; E natężenie napromienienia oka promie- niowaniem podczerwonym w zakresie długości fal od 780 do 3000 nm, wyrażo- ne w watach na metr kwadratowy [W·m]; H napromienienie skóry: suma natężenia napromienienia skóry liczona dla danego czasu trwania ekspozycji w zakresie dłu- gości fal promieniowania widzialnego i podczerwonego od 380 do 3000 nm, wyrażone w dżulach na metr kwadrato- wy [J·m]. 2. Promieniowanie laserowe 2.1. Skutki oddziaływania promieniowania laserowe- go na organizm człowieka rozpatruje się w odnie- sieniu do skóry oraz oka i są one zależne przede wszystkim od: a) poziomu promieniowania, b) długości fali promieniowania, c) czasu ekspozycji lub czasu trwania impulsu, d) rozmiaru obrazu źródła promieniowania na siat- kówce oka (dla λ = 400—1400 nm). 2.2. Rodzaje rozpatrywanych zagrożeń przy pro- mieniowaniu laserowym są przedstawione w ta- beli 2. Tabela 2: Rodzaje zagrożeń dla oka i skóry związane z ekspozycją na promieniowanie laserowe 2.3. Poziom promieniowania, w zależności od zakresu promieniowania, rodzaju zagrożenia i trybu pracy lasera, jest charakteryzowany przez natężenie na- promienienia (E) albo napromienienie (H), które można ustalić na podstawie poniższych wzorów: E = dP[W·m] dA H = ∫E(t)·dt [J·m] gdzie: dP moc wyrażona w watach [W]; dA powierzchnia wyrażona w metrach kwa- dratowych [m]; E(t), E natężenie napromienienia lub gęstość mocy: strumień promienisty (energetycz- ny) padający na elementarną powierzch- nię, wyrażone w watach na metr kwadra- towy [W·m]. Wartości E(t), E pochodzą z pomiarów lub mogą być podane przez producenta sprzętu; H napromienienie: całka natężenia napro- mienienia liczona dla danego czasu eks- pozycji, wyrażone w dżulach na metr kwadratowy [J·m]; t, dt czas, czas trwania ekspozycji wyrażony w sekundach [s]. 2.4. Poziom ekspozycji na promieniowanie laserowe (bezpośrednie lub odbite) wyznacza się przy uwzględnieniu: a) poziomu promieniowania ustalonego zgodnie z przepisem § 3 ust. 1 rozporządzenia, b) tłumienia uzyskanego dzięki zastosowaniu środków ochrony zbiorowej, c) czasu trwania ekspozycji, określonego zgodnie z pkt 2.5. 2.5. W zależności od analizowanego zagrożenia i trybu pracy lasera za czas trwania ekspozycji przyjmuje się: czas trwania impulsu, czas jednorazowej eks- pozycji (zagrożenie termiczne) lub całkowity czas ekspozycji (zagrożenie fotochemiczne). 2.6. Wyznaczone poziomy ekspozycji porównuje się z odpowiednimi wartościami MDE dla promienio- wania laserowego, określonymi zgodnie z przepi- sami w sprawie najwyższych dopuszczalnych stę- żeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. Jeżeli dla danej długości fali promieniowania laserowego istnieje więcej niż jedna wartość MDE, do porównania stosuje się wartość bardziej restrykcyjną.