Żołnierz służby

„Żołnierz służby” to określenie osoby pozostającej w czynnym stosunku służby wojskowej, używane w przepisach jako opis statusu żołnierza albo jako część dokładniejszego określenia rodzaju służby. Nie jest to zawsze samodzielna, jednolicie zdefiniowana kategoria prawna. Znaczenie tego zwrotu zależy od kontekstu przepisu, w szczególności od tego, czy chodzi o służbę zawodową, zasadniczą, terytorialną, dobrowolną lub inny rodzaj służby wojskowej.

Status żołnierza służby wiąże się z podległością wojskową, wykonywaniem rozkazów i obowiązków wynikających z ustawy oraz regulaminów wojskowych, a także z ograniczeniami i uprawnieniami niedostępnymi osobom cywilnym. W przypadku zawodowej służby wojskowej istotne są między innymi wymagania dotyczące wykształcenia, posiadanego stopnia wojskowego i kwalifikacji zawodowych. Wobec żołnierzy mogą być również przeprowadzane badania psychologiczne, zwłaszcza gdy ocenia się ich zdolność do służby na stanowiskach wymagających szczególnych predyspozycji.

Określenie występuje w kilku dziedzinach prawa:

• prawo wojskowe i administracyjne, gdzie wskazuje osoby podlegające obowiązkom służbowym, ocenie zdolności do służby oraz szczególnym zasadom powołania i zwolnienia;
• prawo karne i wykroczeń, gdzie status żołnierza może wpływać na sposób prowadzenia postępowania, zasady ścigania wykroczeń oraz skutki wykonania kary;
• prawo karne wykonawcze, które przewiduje odrębne warunki osadzenia tymczasowo aresztowanych żołnierzy;
• prawo ochrony funkcjonariuszy publicznych, zapewniające żołnierzom pełniącym służbę szczególną ochronę przed zamachami na ich osobę lub wykonywane czynności.

Żołnierz służby pozostaje także objęty ogólnymi regulacjami dotyczącymi bezpieczeństwa i higieny pracy, jeżeli wykonuje czynności na terenie zakładu pracy. Po zakończeniu określonego rodzaju służby, na przykład po przeniesieniu do rezerwy, mogą powstać skutki prawne przewidziane dla byłego żołnierza danego rodzaju służby.