Zobowiązanie finansowe

Zobowiązanie finansowe to obowiązek prawny lub ekonomiczny polegający na spełnieniu świadczenia majątkowego, najczęściej zapłacie określonej sumy pieniężnej. Termin ten nie ma jednej, ogólnej definicji ustawowej, dlatego jego znaczenie zależy od dziedziny prawa i przepisu, w którym został użyty. W praktyce obejmuje zarówno zobowiązania wynikające z umów, jak i obowiązki publicznoprawne oraz obciążenia związane z finansowaniem działalności.

W prawie cywilnym zobowiązanie finansowe może powstać między wierzycielem a dłużnikiem na przykład wskutek zawarcia umowy pożyczki, kredytu, sprzedaży z odroczonym terminem płatności albo umowy o świadczenie usług. Obejmuje wtedy obowiązek zapłaty, zwrotu wydatków, spłaty długu lub wykonania innego świadczenia mającego wartość pieniężną. Zobowiązanie może być wymagalne, gdy nadszedł termin jego spełnienia, albo niewymagalne, gdy termin ten jeszcze nie nastąpił. Niektóre obowiązki mają charakter osobisty i nie przechodzą na spadkobierców, co odróżnia je od typowych długów majątkowych.

W finansach publicznych zobowiązania finansowe obejmują w szczególności zobowiązania wynikające z emisji papierów wartościowych, zaciągniętych kredytów i pożyczek, przyjętych depozytów oraz zobowiązania wymagalne. Ich suma może wpływać na wysokość długu publicznego. Przepisy mogą również określać limity zaciągania zobowiązań przez jednostki sektora finansów publicznych, fundusze państwowe lub administrację rządową, w tym zobowiązań wynikających z umów o partnerstwie publiczno-prywatnym.

Najważniejsze cechy zobowiązania finansowego:

• ma określoną albo możliwą do ustalenia wartość,
• obciąża oznaczonego dłużnika wobec wierzyciela lub innego uprawnionego podmiotu,
• może wynikać z czynności prawnej, ustawy albo decyzji właściwego organu,
• podlega ujęciu w planach finansowych i limitom, jeżeli przepisy tak stanowią,
• może być zabezpieczone, przeniesione, umorzone, potrącone albo dochodzone na drodze prawnej.

W ustawach dotyczących obronności i zarządzania środkami publicznymi zaciąganie zobowiązań finansowych jest często uzależnione od zatwierdzonego planu finansowego, zgody właściwego organu lub dostępnego limitu wydatków. Pojęcie to obejmuje także zobowiązania przyszłe, jeżeli ich powstanie wynika z zawartej umowy lub podjętej czynności finansowej.