Znikoma szkodliwość

„Znikoma szkodliwość” to skrótowe określenie znikomej społecznej szkodliwości czynu. Oznacza ona, że zachowanie formalnie może odpowiadać opisowi czynu zabronionego, lecz jego rzeczywiste oddziaływanie na chronione prawem dobra jest tak małe, że nie uzasadnia przypisania odpowiedzialności karnej.

Ocena nie dotyczy wyłącznie rozmiaru wyrządzonej szkody. Bierze się pod uwagę całokształt okoliczności konkretnego zdarzenia, w szczególności:

• rodzaj i charakter naruszonego dobra,
• rozmiar wyrządzonej lub grożącej szkody,
• sposób i okoliczności popełnienia czynu,
• wagę naruszonych obowiązków,
• postać zamiaru i motywację sprawcy,
• rodzaj naruszonych reguł ostrożności oraz stopień ich naruszenia.

Znikoma szkodliwość jest oceniana w odniesieniu do czynu, a nie do ogólnej oceny osoby sprawcy. Znaczenie mają więc przede wszystkim okoliczności zdarzenia, jego skutki lub realne zagrożenie ich wystąpienia, a także sposób działania. Nie jest tożsama z brakiem bezprawności ani z brakiem jakiejkolwiek szkody. Oznacza jedynie, że stopień społecznej szkodliwości został uznany za znikomy.

Pojęcie występuje przede wszystkim w prawie karnym oraz w prawie karnym skarbowym. W prawie karnym znikoma społeczna szkodliwość powoduje, że czyn zabroniony nie jest przestępstwem. W prawie karnym skarbowym może wyłączyć odpowiedzialność za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe. W postępowaniu karnym jest przesłanką odmowy wszczęcia postępowania albo umorzenia postępowania już wszczętego.

Stwierdzenie znikomej szkodliwości wymaga oceny wszystkich ustawowych kryteriów i nie wynika automatycznie z naprawienia szkody, braku wcześniejszej karalności czy niewielkiej wartości przedmiotu czynu. Te okoliczności mogą mieć znaczenie dla oceny, lecz same nie przesądzają o jej wyniku.