Art. 26 Prawa geodezyjnego i kartograficznego (dalej: „PGiK”) jest kluczowym przepisem regulującym kwestie związane z klasyfikacją gruntów oraz prowadzeniem ewidencji gruntów i budynków w Polsce. Przepis ten deleguje Radzie Ministrów oraz ministrom właściwym do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz rozwoju wsi kompetencje do wydawania rozporządzeń w określonych zakresach. Poniżej przedstawiam szczegółowy komentarz do poszczególnych elementów tego artykułu.

#### 1. Klasyfikacja bonitacyjna gleb

Pierwsza część artykułu zobowiązuje Radę Ministrów do określenia, w drodze rozporządzenia, urzędowej tabeli klas gruntów oraz sposobu i trybu przeprowadzania gleboznawczej klasyfikacji gruntów. Celem tego przepisu jest zapewnienie prawidłowego podziału gleb na klasy bonitacyjne, uwzględniając ich jakość produkcyjną, która jest ustalana na podstawie cech genetycznych gleb.

##### Komentarz:
- **Znaczenie klasyfikacji bonitacyjnej**: Klasyfikacja bonitacyjna gleb jest istotna dla celów rolniczych, planistycznych oraz podatkowych. Prawidłowe określenie klasy bonitacyjnej wpływa na decyzje dotyczące użytkowania gruntów oraz ich wartości.
- **Podstawa prawna**: Rozporządzenie wydane na podstawie tego przepisu powinno precyzyjnie określać kryteria klasyfikacji oraz procedury, aby zapewnić jednolitość i obiektywność w całym kraju.

#### 2. Ewidencja gruntów i budynków

Druga część artykułu deleguje ministrowi właściwemu do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw rozwoju wsi, kompetencje do określenia, w drodze rozporządzenia, sposobu zakładania i prowadzenia ewidencji gruntów i budynków oraz szczegółowego zakresu informacji objętych tą ewidencją.

##### Komentarz:
- **Zakres ewidencji**: Ewidencja gruntów i budynków jest podstawowym rejestrem zawierającym informacje o gruntach, budynkach, lokalach oraz ich właścicielach. Jest to kluczowe narzędzie dla administracji publicznej, planowania przestrzennego oraz obrotu nieruchomościami.
- **Szczegółowość danych**: Rozporządzenie powinno określać szczegółowy zakres danych, które mają być objęte ewidencją, w tym informacje o właścicielach oraz innych osobach władających nieruchomościami. Ważne jest również określenie rodzajów budynków i lokali, które nie będą wykazywane w ewidencji.
- **Zestawienia zbiorcze**: Przepis zobowiązuje również do określenia sposobu i terminów sporządzania powiatowych, wojewódzkich i krajowych zestawień zbiorczych danych objętych ewidencją. Jest to istotne dla monitorowania i analizy danych na różnych poziomach administracyjnych.

#### 3. Ewidencja terenów zamkniętych

Trzecia część artykułu zobowiązuje Radę Ministrów do określenia, w drodze rozporządzenia, sposobu wykazywania w ewidencji gruntów i budynków danych odnoszących się do gruntów, budynków i lokali znajdujących się na terenach zamkniętych.

##### Komentarz:
- **Tereny zamknięte**: Tereny zamknięte to obszary, które ze względu na potrzeby obronności, bezpieczeństwa państwa lub administracji publicznej są wyłączone z ogólnego dostępu. Przepis ten ma na celu zapewnienie odpowiedniego zarządzania danymi dotyczącymi takich terenów.
- **Dokumentacja geodezyjna i kartograficzna**: Rozporządzenie powinno określać tryb przekazywania zmian oraz sposób postępowania z dokumentacją geodezyjną i kartograficzną w przypadku ustalenia terenu zamkniętego lub utraty przez teren charakteru zamkniętego.

### Podsumowanie

Art. 26 PGiK jest kluczowym przepisem, który deleguje istotne kompetencje regulacyjne w zakresie klasyfikacji gruntów oraz prowadzenia ewidencji gruntów i budynków. Prawidłowe wykonanie tych delegacji w drodze rozporządzeń jest niezbędne dla zapewnienia spójności, dokładności i użyteczności danych geodezyjnych i kartograficznych w Polsce. Przepis ten podkreśla również znaczenie współpracy między różnymi organami administracji publicznej w celu skutecznego zarządzania informacjami o nieruchomościach.

Prawo geodezyjne i kartograficzne

Art. 40a ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne reguluje zasady odpłatności za udostępnianie materiałów z państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Przepis ten wprowadza generalną zasadę odpłatności za dostęp do tych materiałów, jednocześnie określając szereg wyjątków, w których udostępnienie danych jest nieodpłatne.

#### Zasada odpłatności

Zgodnie z art. 40a, organy prowadzące państwowy zasób geodezyjny i kartograficzny udostępniają materiały zasobu odpłatnie. Oznacza to, że za dostęp do danych geodezyjnych i kartograficznych, co do zasady, pobierana jest opłata. Jest to zgodne z polityką państwa, która zakłada, że koszty związane z utrzymaniem i aktualizacją zasobów geodezyjnych i kartograficznych powinny być częściowo pokrywane przez użytkowników tych danych.

#### Wyjątki od zasady odpłatności

Art. 40a przewiduje jednak liczne wyjątki, w których udostępnianie materiałów jest nieodpłatne. Wyjątki te można podzielić na kilka kategorii:

1. **Rodzaje danych udostępnianych nieodpłatnie**:
    - Państwowy rejestr granic i powierzchni jednostek podziałów terytorialnych kraju.
    - Państwowy rejestr nazw geograficznych.
    - Baza danych obiektów ogólnogeograficznych o szczegółowości zapewniającej tworzenie standardowych opracowań kartograficznych w skalach 1:250 000 i mniejszych.
    - Numeryczny model terenu.
    - Ortofotomapa.
    - Państwowy rejestr podstawowych osnów geodezyjnych, grawimetrycznych i magnetycznych.
    - Szczegółowe osnowy geodezyjne.
    - Obiekty topograficzne o szczegółowości zapewniającej tworzenie standardowych opracowań kartograficznych w skalach 1:10 000-1:100 000.
    - Dane dotyczące działek ewidencyjnych w zakresie ich identyfikatorów i geometrii.
    - Dane dotyczące budynków w zakresie ich identyfikatorów, geometrii i rodzaju według Klasyfikacji Środków Trwałych.

2. **Cele udostępniania danych**:
    - W celach edukacyjnych.
    - W celu prowadzenia badań naukowych oraz prac rozwojowych.
    - W celu realizacji ustawowych zadań w zakresie ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego państwa i jego porządku konstytucyjnego przez służby specjalne.
    - W celu realizacji zadań w zakresie obronności państwa przez Ministra Obrony Narodowej.

3. **Udostępnianie wykonawcom prac geodezyjnych lub kartograficznych**:
    - W przypadku prac geodezyjnych lub kartograficznych wykonywanych w celu realizacji określonych w ustawie zadań organów administracji geodezyjnej i kartograficznej lub Głównego Geodety Kraju, po podpisaniu umowy w sprawie udzielenia zamówienia publicznego.
    - W przypadku prac scaleniowych lub wymiennych realizowanych na podstawie ustawy o scalaniu i wymianie gruntów, po podpisaniu porozumienia na wykonanie takich prac.

4. **Inne przypadki**:
    - Udostępnianie danych na podstawie przepisów ustawy o infrastrukturze informacji przestrzennej oraz ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne.
    - Pierwsze udostępnienie podmiotowi władającemu siecią uzbrojenia terenu zbiorów danych powiatowej bazy GESUT, dotyczących sieci uzbrojenia terenu znajdującej się we władaniu tego podmiotu.
    - Udostępnianie materiałów zasobu w związku ze zgłoszeniem prac geodezyjnych lub kartograficznych.
    - Udostępnianie zestawień zbiorczych danych objętych ewidencją gruntów i budynków w postaci elektronicznej.
    - Udostępnianie kartograficznych opracowań specjalnych w postaci map tyflologicznych.

#### Wnioski

Art. 40a Prawa geodezyjnego i kartograficznego wprowadza zrównoważony system odpłatności za udostępnianie danych geodezyjnych i kartograficznych, jednocześnie zapewniając szeroki dostęp do tych danych w przypadkach uzasadnionych interesem publicznym. Wyjątki od zasady odpłatności są precyzyjnie określone, co pozwala na transparentne i sprawiedliwe zarządzanie zasobami geodezyjnymi i kartograficznymi.

Zestawienia zbiorcze w przepisach