Zastawnik

Zastawnik to wierzyciel, któremu przysługuje zastaw na rzeczy ruchomej, prawie majątkowym albo innym przedmiocie przewidzianym przez przepisy. Zastaw zabezpiecza wykonanie określonej wierzytelności, dlatego zastawnik może, na zasadach określonych w ustawie, uzyskać zaspokojenie z przedmiotu zastawu z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela tego przedmiotu. Zastawnik nie staje się jednak właścicielem przedmiotu zastawu tylko dlatego, że ustanowiono zabezpieczenie.

Najważniejsze uprawnienia zastawnika obejmują w szczególności:

• dochodzenie zaspokojenia z przedmiotu zastawu w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zabezpieczonego zobowiązania,
• korzystanie z pierwszeństwa zaspokojenia, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków i kolejności praw rzeczowych,
• wykonywanie szczególnych uprawnień dotyczących pożytków, świadczeń lub wierzytelności objętych zabezpieczeniem,
• uczestniczenie w określonych czynnościach dotyczących przedmiotu zastawu, także w postępowaniu upadłościowym lub egzekucyjnym.

Wyróżnia się przede wszystkim zastaw zwykły oraz zastaw rejestrowy. Przy zastawie zwykłym przedmiot zabezpieczenia co do zasady zostaje wydany zastawnikowi albo osobie wskazanej przez strony. Zastaw rejestrowy powstaje przez wpis do rejestru zastawów i co do zasady nie wymaga wydania przedmiotu wierzycielowi. Szczególne zasady mogą dotyczyć także zabezpieczeń finansowych, wierzytelności kredytowych, udziałów i akcji.

Zastawnik może być jednocześnie wierzycielem głównym, ale nie musi być właścicielem przedmiotu zastawu. Właściciel, określany jako zastawca, może być dłużnikiem albo osobą trzecią zabezpieczającą cudzy dług. Jeżeli zastawca nie jest dłużnikiem, może podnosić zarzuty przysługujące dłużnikowi.

W prawie spółek zastawnik udziału lub akcji uzyskuje określone uprawnienia po spełnieniu wymagań dotyczących zawiadomienia spółki, wpisu do właściwego rejestru lub ujawnienia na liście uprawnionych. W szczególności zastawnik akcji może mieć prawo głosu i uczestniczenia w walnym zgromadzeniu, jeżeli przepisy oraz treść ustanowionego prawa tak stanowią. W postępowaniu upadłościowym i egzekucyjnym wykonywanie uprawnień zastawnika podlega dodatkowym ograniczeniom i zasadom rozliczeń.