Zasadnicza służba wojskowa

Zasadnicza służba wojskowa to forma czynnej służby wojskowej polegająca na pełnieniu służby przez osobę powołaną albo zgłaszającą się dobrowolnie, w celu odbycia szkolenia wojskowego i wykonywania obowiązków żołnierza. Jest uregulowana przede wszystkim w ustawie o obronie Ojczyzny. Obejmuje służbę pełnioną w jednostce wojskowej lub innym miejscu wskazanym przez właściwy organ wojskowy, zgodnie z programem szkolenia i potrzebami Sił Zbrojnych.

W praktyce należy odróżnić:

• zasadniczą służbę wojskową, związaną z obowiązkiem obrony i możliwością powołania na zasadach określonych w przepisach,
• dobrowolną zasadniczą służbę wojskową, podejmowaną na wniosek osoby zainteresowanej, obejmującą szkolenie podstawowe, a następnie, w zależności od dalszej decyzji i potrzeb wojska, szkolenie specjalistyczne.

Dobrowolna służba może zostać przerwana na wniosek żołnierza. Po ukończeniu odpowiednich etapów szkolenia żołnierz może być przeniesiony do innej formy czynnej służby, w szczególności do zawodowej służby wojskowej, albo do rezerwy. Zasadnicza służba wojskowa różni się od służby zawodowej, terytorialnej i rezerwowej przede wszystkim czasowym, szkoleniowym charakterem oraz sposobem powstania stosunku służbowego.

Pełnienie tej służby wiąże się ze szczególnym statusem prawnym żołnierza. Przepisy określają między innymi zasady przenoszenia do pasywnej rezerwy, w tym szczególne rozwiązania dotyczące duchownych i członków niektórych wspólnot religijnych. Status żołnierza służby zasadniczej ma także znaczenie w prawie karnym i procesowym. Wobec takich żołnierzy przewidziano odrębne reguły dotyczące wykonywania kary, zatarcia skazania oraz stosowania środków karnych. Kodeks postępowania karnego przewiduje ponadto szczególne zasady ponoszenia kosztów postępowania przez osoby odbywające służbę wojskową. Terminem tym nie określa się natomiast każdej służby w wojsku, lecz konkretną formę czynnej służby wojskowej.