Zarzut potrącenia

Zarzut potrącenia to środek obrony pozwanego w postępowaniu cywilnym, polegający na powołaniu się na własną wierzytelność wobec powoda w celu wykazania, że wierzytelność dochodzona pozwem została umorzona w całości albo w części. Opiera się na instytucji potrącenia uregulowanej w Kodeksie cywilnym, ale jego zgłoszenie i skutki procesowe określa przede wszystkim Kodeks postępowania cywilnego.

Potrącenie polega na wzajemnym umorzeniu wierzytelności, gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, a przedmiotem świadczeń są co do zasady pieniądze albo rzeczy tego samego rodzaju. W procesie pozwany nie dochodzi w ten sposób odrębnej zapłaty, lecz zmierza do oddalenia powództwa w zakresie odpowiadającym jego wierzytelności. Zarzut potrącenia różni się zatem od powództwa wzajemnego, które jest samodzielnym żądaniem pozwanego wobec powoda.

W sprawach cywilnych podstawą zarzutu może być co do zasady wierzytelność pozwanego wynikająca z tego samego stosunku prawnego co roszczenie powoda. Ograniczenie to nie dotyczy między innymi wierzytelności niespornej, stwierdzonej prawomocnym orzeczeniem sądu lub sądu polubownego, ugodą sądową albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd, a także wierzytelności uprawdopodobnionej dokumentem potwierdzającym jej uznanie przez powoda.

Najważniejsze cechy zarzutu potrącenia:

• jest zarzutem procesowym, a więc służy obronie przed żądaniem pozwu;
• może prowadzić do oddalenia powództwa w całości lub w odpowiedniej części;
• powinien zostać zgłoszony najpóźniej przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy albo w ciągu dwóch tygodni od dnia wymagalności wierzytelności pozwanego;
• wymaga podniesienia w piśmie procesowym spełniającym odpowiednie wymagania przewidziane dla pozwu.

Zarzut potrącenia jest dopuszczalny także w postępowaniu uproszczonym, w którym co do zasady nie można zmieniać powództwa. Termin ten występuje również w przepisach dotyczących przejęcia długu, gdzie wskazuje na odrębność zarzutu potrącenia od zarzutów przysługujących dotychczasowemu dłużnikowi.