Zarząd przymusowy

Zarząd przymusowy to forma sądowej ingerencji w zarządzanie określonym majątkiem, przedsiębiorstwem, gospodarstwem rolnym albo nieruchomością. Polega na powierzeniu zarządzania wyznaczonemu zarządcy, który działa zamiast właściciela, dłużnika lub dotychczasowego organu zarządzającego, w zakresie określonym w postanowieniu sądu i przepisach prawa.

Zarząd przymusowy może pełnić różne funkcje:

• zabezpieczającą, gdy ma zapewnić zachowanie majątku i dochodów do czasu rozstrzygnięcia sprawy lub wykonania orzeczenia,
• egzekucyjną, gdy służy prowadzeniu działalności i uzyskiwaniu środków przeznaczanych na zaspokojenie wierzycieli,
• wykonawczą, między innymi przy wykonywaniu przepadku przedsiębiorstwa,
• organizacyjną, gdy konieczne jest zastąpienie niesprawnego zarządu nieruchomością wspólną lub innym majątkiem.

W postępowaniu cywilnym zarząd przymusowy nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym może być sposobem zabezpieczenia roszczenia pieniężnego. Wykonuje się go według przepisów dotyczących zarządu w toku egzekucji z nieruchomości, a zarządcę ustanawia sąd. Czynności obowiązanego dotyczące majątku objętego zarządem mogą być nieważne, jeżeli zostały dokonane z naruszeniem skutków ustanowienia zarządu.

W postępowaniu karnym ustanowienie przymusowego zarządu przedsiębiorstwa może służyć zabezpieczeniu wykonania przyszłego orzeczenia. Wykonanie przepadku przedsiębiorstwa może obejmować jego sprzedaż w całości, sprzedaż zorganizowanej części albo spieniężenie poszczególnych składników. Zarząd trwa wtedy co do zasady do wykonania przepadku lub sprzedaży przedsiębiorstwa.

Instytucja ta występuje także w prawie upadłościowym oraz w przepisach dotyczących własności lokali. Wspólną cechą tych zastosowań jest czasowe ograniczenie samodzielnego władania majątkiem i przekazanie zarządcy obowiązku jego ochrony, prowadzenia spraw oraz gospodarowania uzyskiwanymi przychodami. Zarządca przymusowy nie staje się właścicielem zarządzanego majątku, lecz wykonuje funkcję powierzoną przez sąd. Koszty ustanowienia i wykonywania zarządu mogą stanowić wydatki postępowania.