Zarząd komisaryczny

Zarząd komisaryczny to szczególny, tymczasowy sposób zarządzania osobą prawną, przedsiębiorstwem albo jej wyodrębnioną jednostką, ustanawiany w sytuacji poważnych nieprawidłowości, niewykonywania zadań lub niemożności działania zwykłych organów. Nie jest to jednolita instytucja o takim samym zakresie we wszystkich ustawach. Jej kompetencje, sposób powołania i skutki zależą od rodzaju podmiotu oraz przepisów szczególnych.

Zarząd komisaryczny może być ustanowiony przez właściwy organ administracji publicznej, sąd albo inny uprawniony organ. Zwykle przejmuje całość lub część kompetencji zarządu, a niekiedy także innych organów podmiotu. Może prowadzić bieżące sprawy, reprezentować podmiot, zabezpieczać jego majątek i podejmować działania naprawcze. Dotychczasowy zarząd może zostać odwołany, zawieszony albo pozbawiony możliwości wykonywania swoich funkcji.

Najważniejsze cechy zarządu komisarycznego to:

• tymczasowość, ponieważ powinien działać przez czas niezbędny do usunięcia przyczyn jego ustanowienia albo do zakończenia określonego postępowania,
• wyjątkowy charakter, gdyż zastępuje lub ogranicza działanie organów pochodzących z wyboru albo powołania wewnątrz organizacji,
• cel naprawczy lub ochronny, związany z przywróceniem prawidłowego funkcjonowania, ochroną majątku albo interesów członków, wierzycieli lub innych osób,
• określony zakres kompetencji, który może obejmować zarządzanie, reprezentację i wykonywanie czynności przekraczających zwykły zarząd, jeżeli ustawa na to pozwala.

Instytucja ta występuje między innymi w prawie o stowarzyszeniach, gdzie może dotyczyć terenowej jednostki organizacyjnej rażąco lub uporczywie naruszającej przepisy. Występuje także w regulacjach dotyczących przedsiębiorstw państwowych oraz banków, w tym w związku z postępowaniem upadłościowym. Przepisy finansów publicznych wiążą ją z sytuacjami wymagającymi działań naprawczych jednostki samorządu terytorialnego. Informacje o ustanowieniu, zmianie lub zakończeniu zarządu komisarycznego mogą podlegać ujawnieniu w odpowiednim rejestrze. Jest to zatem instrument ingerencji w zarządzanie, odmienny od likwidacji, upadłości, kurateli i zarządu ustanawianego wyłącznie dla zabezpieczenia pojedynczej czynności.