Zapomoga

Zapomoga to świadczenie pieniężne przyznawane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, materialnej lub rodzinnej, zwykle w celu częściowego pokrycia skutków zdarzenia losowego albo innych szczególnych potrzeb. W polskim prawie termin ten nie ma jednej, uniwersalnej definicji. Jego znaczenie, przesłanki przyznania i sposób wypłaty wynikają z przepisów regulujących określoną grupę zawodową, instytucję albo fundusz.

Zapomoga ma co do zasady charakter bezzwrotny, odróżnia ją to od pożyczki. Nie jest też typowym składnikiem wynagrodzenia ani świadczeniem wypłacanym automatycznie. Przyznanie zapomogi zazwyczaj zależy od oceny sytuacji osoby uprawnionej, dostępnych środków oraz decyzji właściwego organu lub przełożonego. W niektórych regulacjach wymagany jest pisemny, uzasadniony wniosek, a przed wydaniem decyzji analizuje się między innymi sytuację materialną rodziny, zakres poniesionych wydatków lub wystąpienie określonego zdarzenia.

Termin występuje w różnych dziedzinach prawa, w szczególności w przepisach dotyczących służb mundurowych, żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz pracowniczych kas zapomogowo-pożyczkowych. W tych grupach zapomogi mogą być finansowane z wyodrębnionego funduszu nagród i zapomóg albo z funduszu zapomogowego. Przyznają je podmioty wskazane w przepisach, na przykład właściwy przełożony, komendant lub organ kasy. Przepisy mogą także określać termin i formę wypłaty.

Zapomoga może mieć charakter jednorazowy i być związana z konkretną potrzebą, ale szczegółowe rodzaje świadczenia zależą od podstawy prawnej. W przypadku kas zapomogowo-pożyczkowych jest jednym ze sposobów pomocy członkom, obok nieoprocentowanych pożyczek, a jej wypłata jest uzależniona od posiadania odpowiednich środków. W prawie karnym wykonawczym zapomogi należą do środków, które są wolne od egzekucji, co oznacza ochronę przed przymusowym przeznaczeniem ich na zaspokojenie wierzycieli. Pojęcie zapomogi nie oznacza więc jednego, identycznego świadczenia, lecz kategorię pomocy finansowej o szczególnym, określonym przepisami przeznaczeniu.