Zapis na sąd polubowny

Zapis na sąd polubowny to umowa, w której strony postanawiają poddać określony spór pod rozstrzygnięcie sądu polubownego, zamiast kierować go do sądu państwowego. Może dotyczyć sporu już istniejącego albo sporów, które mogą powstać w przyszłości w związku z określonym stosunkiem prawnym.

Najczęściej zapis przyjmuje postać klauzuli arbitrażowej zamieszczonej w umowie głównej, na przykład w umowie handlowej, dostawy lub kontraktacji. Może też zostać zawarty jako odrębna umowa po powstaniu sporu. Zapis powinien być dokonany w wymaganej prawem formie, w szczególności na piśmie lub w sposób pozwalający utrwalić jego treść. Musi dostatecznie określać zakres spraw poddanych arbitrażowi. Strony mogą wskazać stały sąd polubowny albo ustalić zasady powołania i działania sądu polubownego utworzonego dla konkretnej sprawy.

Najważniejsze skutki zapisu:

• spór objęty zapisem może zostać rozpoznany przez sąd polubowny;
• strony są związane swoim uzgodnieniem i co do zasady nie powinny kierować tego samego sporu do sądu państwowego;
• sąd polubowny uzyskuje kompetencję do rozstrzygnięcia sprawy w granicach określonych zapisem;
• wydane rozstrzygnięcie może podlegać uznaniu albo stwierdzeniu jego wykonalności przez sąd państwowy, jeżeli jest to wymagane do jego przymusowego wykonania.

Zapis nie obejmuje automatycznie wszystkich sporów między stronami. Decydują jego treść oraz przepisy ograniczające możliwość poddania danej sprawy arbitrażowi. W praktyce stosuje się go przede wszystkim w obrocie gospodarczym, ale może występować także w umowach dotyczących szczególnych rodzajów działalności, jeżeli obowiązek jego zamieszczenia wynika z przepisów. W postępowaniach upadłościowych lub kompensacyjnych wszczęcie postępowania może wpływać na skuteczność zapisu oraz na dalszy bieg postępowania arbitrażowego. Zasady odstąpienia od zapisu i los trwającego postępowania mogą w takich sytuacjach wynikać z przepisów szczególnych.