Zakup kontrolny

Zakup kontrolny to szczególny sposób pozyskania artykułu rolno-spożywczego przez pracownika Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. Pracownik dokonuje transakcji jako anonimowy nabywca, a więc nie ujawnia przy zakupie, że działa w związku z czynnościami kontrolnymi. Przedmiotem takiego nabycia może być artykuł rolno-spożywczy, czyli produkt należący do zakresu działalności kontrolowanej przez tę Inspekcję.

Najważniejsze elementy tego pojęcia to:

• nabycie produktu, a nie samo jego oglądanie lub uzyskanie informacji o nim,
• działanie przez pracownika właściwej Inspekcji,
• zachowanie anonimowości podczas zakupu,
• związek zakupu z kontrolą jakości handlowej konkretnego artykułu.

Zakup kontrolny służy temu, aby Inspekcja mogła ocenić produkt w warunkach zbliżonych do zwykłego zakupu dokonywanego przez konsumenta lub innego odbiorcę. Dzięki temu możliwe jest pozyskanie artykułu w jego rzeczywistej ofercie handlowej i poddanie go czynnościom kontrolnym dotyczącym jakości handlowej. Znaczenie ma nie tylko sam fakt nabycia, lecz także cel, w jakim do niego dochodzi. Jeżeli produkt jest kupowany przez pracownika Inspekcji prywatnie albo bez związku z kontrolą, nie jest to zakup kontrolny w rozumieniu tej definicji.

W praktyce anonimowy charakter transakcji ma zapewnić, że sposób przedstawienia produktu i jego sprzedaży nie zostanie specjalnie zmieniony z powodu obecności kontrolującego. Zakup kontrolny jest więc narzędziem pozwalającym sprawdzać artykuły dostępne na rynku z perspektywy ich faktycznego nabycia, a nie wyłącznie na podstawie deklaracji przedsiębiorcy lub dokumentów dotyczących produktu.

Pojęcie to jest zdefiniowane w ustawie „Jakość handlowa artykułów rolno-spożywczych”. Występuje także w przepisach o nadzorze nad ogólnym bezpieczeństwem produktów, gdzie wiąże się z możliwością nabywania produktów oferowanych na odległość w celu sprawdzenia ich bezpieczeństwa i zgodności z przepisami. Przy zdalnej kontroli zakup kontrolny może mieć również znaczenie dla zakresu danych ujmowanych w upoważnieniu do przeprowadzenia takiej czynności.