Zajęcie wierzytelności

Zajęcie wierzytelności to środek egzekucyjny polegający na objęciu prawem wierzyciela takiej wierzytelności, która przysługuje dłużnikowi wobec innej osoby lub podmiotu. Dłużnik jest wierzycielem zajętej wierzytelności, natomiast jego kontrahent, bank, pracodawca albo inny zobowiązany jest dłużnikiem zajętej wierzytelności. Celem zajęcia jest skierowanie należnego dłużnikowi świadczenia na spłatę egzekwowanego długu.

W postępowaniu cywilnym zajęcie następuje co do zasady przez doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zakazie wypłaty lub przekazywania świadczenia dłużnikowi egzekwowanemu. Od tego momentu powinien on spełniać świadczenie zgodnie z poleceniem organu egzekucyjnego, a nie na rzecz dotychczasowego wierzyciela. Zajęcie nie przenosi własności wierzytelności na wierzyciela egzekwującego, lecz ogranicza możliwość rozporządzania nią i umożliwia jej wykorzystanie do zaspokojenia długu.

Najczęściej zajmowane są:

• wierzytelności z rachunku bankowego, w tym środki wpłacone po dokonaniu zajęcia,
• wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia pieniężne,
• wierzytelności wynikające z umów, faktur lub innych rozliczeń,
• określone kwoty należne od organów publicznych, w tym podlegające zasadom zwrotu lub zaliczenia nadpłaty podatku.

Przepisy przewidują ograniczenia egzekucji. Niektóre świadczenia, dodatki i zasiłki są wyłączone spod zajęcia, a przy rachunku bankowym szczególne reguły dotyczą bieżących wypłat na wynagrodzenia, alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym. Odrębne rozwiązania mogą obowiązywać w razie blokady rachunku podmiotu kwalifikowanego. Zajęcie wierzytelności zabezpieczonej poręczeniem albo zastawem wiąże się ponadto z obowiązkiem zawiadomienia poręczyciela lub właściciela obciążonego przedmiotu.

Instytucja występuje przede wszystkim w egzekucji cywilnej, ale znajduje zastosowanie także w postępowaniu karnym dotyczącym zabezpieczenia majątkowego oraz w sprawach podatkowych. Jej skutkiem może być również ograniczenie możliwości potrącenia, gdy wierzytelność wzajemna powstała lub stała się wymagalna dopiero po zajęciu.