Wyłączenie stosowania

Wyłączenie stosowania oznacza ustanowione w przepisie odstępstwo od zasady, zgodnie z którą określona regulacja ma zastosowanie do danego rodzaju spraw, osób, czynności lub stanów faktycznych. W konsekwencji wskazany przepis, grupa przepisów albo cała instytucja prawna nie znajduje zastosowania w zakresie określonym przez ustawodawcę. Wyłączenie nie uchyla tych regulacji z systemu prawa, lecz ogranicza ich użycie w konkretnych okolicznościach.

Wyłączenie stosowania może mieć różny zakres. Może dotyczyć:

• określonych przepisów, na przykład wyłączać zastosowanie wybranych regulacji Kodeksu postępowania cywilnego w określonym trybie postępowania;
• określonej kategorii osób, takich jak funkcjonariusze pełniący służbę w szczególnych warunkach albo pracownicy objęci odrębnymi zasadami;
• określonych spraw, czynności lub decyzji, w tym zezwoleń, postępowań i rozporządzeń prawem;
• określonego czasu, jeżeli niestosowanie regulacji odnosi się tylko do wskazanego okresu;
• sytuacji, w której dana materia została już szczegółowo uregulowana w innych przepisach.

Wyłączenie może być całkowite albo częściowe. Często wynika bezpośrednio ze sformułowania „nie stosuje się”, ale może być także wyrażone przez wskazanie wyjątków, odesłanie do regulacji szczególnej albo określenie odmiennego zakresu zastosowania. Zasadniczo powinno być interpretowane zgodnie z treścią przepisu i nie może być rozszerzane na przypadki, których przepis nie obejmuje.

Pojęcie występuje w wielu dziedzinach prawa, między innymi w postępowaniu cywilnym, prawie spółek, prawie podatkowym, prawie pracy, prawie administracyjnym oraz regulacjach dotyczących cudzoziemców, służb mundurowych, oświaty i reklamy produktów leczniczych. Jego praktyczne znaczenie polega na ustaleniu, jakie przepisy należy pominąć przy rozpoznawaniu konkretnej sprawy i jakie regulacje stosować zamiast nich albo w ich uzupełnieniu. Nie należy utożsamiać wyłączenia stosowania przepisów z wyłączeniem pracownika lub organu od udziału w postępowaniu, które jest odrębną instytucją.