Art. 36 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym reguluje kwestie związane z odszkodowaniami oraz innymi roszczeniami właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości, które wynikają z uchwalenia lub zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

#### Ust. 1
Pierwszy ustęp artykułu stanowi, że jeżeli uchwalenie lub zmiana planu miejscowego powoduje, że korzystanie z nieruchomości w dotychczasowy sposób lub zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem staje się niemożliwe lub istotnie ograniczone, właściciel lub użytkownik wieczysty może żądać od gminy odszkodowania za rzeczywistą szkodę lub wykupienia nieruchomości. Przepis ten ma na celu ochronę praw właścicieli i użytkowników wieczystych przed negatywnymi skutkami decyzji planistycznych.

#### Wyłączenia (ust. 1a)
Ustęp 1a wprowadza wyjątki od powyższej zasady. Przepis ten nie ma zastosowania, jeżeli zmiany w planie wynikają z:
1. Uwarunkowań hydrologicznych, geologicznych, geomorfologicznych lub przyrodniczych, takich jak występowanie powodzi.
2. Decyzji dotyczących lokalizacji lub realizacji inwestycji celu publicznego, wydanych przez inne organy niż gmina.
3. Zakazów lub ograniczeń zabudowy i zagospodarowania terenu wynikających z przepisów ustaw lub aktów prawa miejscowego.

#### Ust. 2
Ustęp 2 przewiduje możliwość realizacji roszczeń poprzez zaoferowanie nieruchomości zamiennej przez gminę. Zawarcie umowy zamiany powoduje wygaśnięcie roszczeń.

#### Ust. 3
W przypadku obniżenia wartości nieruchomości w wyniku uchwalenia lub zmiany planu miejscowego, właściciel lub użytkownik wieczysty, który zbywa nieruchomość, może żądać od gminy odszkodowania równego obniżeniu wartości nieruchomości. Jest to mechanizm mający na celu rekompensatę strat finansowych poniesionych przez właściciela lub użytkownika wieczystego.

#### Ust. 4
Jeżeli wartość nieruchomości wzrosła w wyniku uchwalenia lub zmiany planu miejscowego, a właściciel lub użytkownik wieczysty zbywa nieruchomość, gmina pobiera jednorazową opłatę ustaloną w planie, która nie może przekroczyć 30% wzrostu wartości nieruchomości. Opłata ta jest dochodem własnym gminy.

#### Wyłączenia (ust. 5)
Ustęp 5 wprowadza wyjątki od pobierania opłaty, o której mowa w ust. 4, w przypadku nieodpłatnego przeniesienia własności nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego na następcę.

#### Ust. 6
W przypadku zbycia przez następcę nieruchomości przekazanych przez rolnika, przepisy o opłacie, o której mowa w ust. 4, stosuje się odpowiednio.

#### Ust. 7
W razie stwierdzenia nieważności uchwały rady gminy w sprawie planu miejscowego, odszkodowanie lub opłata podlegają zwrotowi odpowiednio na rzecz gminy lub aktualnego właściciela albo użytkownika wieczystego nieruchomości.

#### Ust. 8
Jeżeli uchwała rady gminy w sprawie planu miejscowego zostanie uznana za nieważną, gmina może żądać od aktualnego właściciela lub użytkownika wieczystego zwrotu kwoty stanowiącej równowartość wypłaconego odszkodowania.

### Podsumowanie
Art. 36 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym wprowadza mechanizmy ochrony praw właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości w sytuacjach, gdy uchwalenie lub zmiana planu miejscowego wpływa na możliwość korzystania z nieruchomości. Przepisy te mają na celu zrównoważenie interesów publicznych i prywatnych, zapewniając jednocześnie odpowiednie rekompensaty za poniesione straty.

o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

**1. Przedmiot regulacji**

Art. 129 ustawy Prawo ochrony środowiska (dalej: „ustawa”) reguluje kwestie związane z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości w wyniku działań mających na celu ochronę środowiska. Przepis ten przewiduje możliwość dochodzenia roszczeń przez właścicieli nieruchomości oraz użytkowników wieczystych, a także osoby posiadające inne prawa rzeczowe do nieruchomości, w sytuacji gdy korzystanie z nieruchomości stało się niemożliwe lub istotnie ograniczone.

**2. Podmioty uprawnione do roszczeń**

Przepis wskazuje trzy kategorie podmiotów uprawnionych do dochodzenia roszczeń:
- Właściciele nieruchomości,
- Użytkownicy wieczyści nieruchomości,
- Osoby posiadające inne prawa rzeczowe do nieruchomości (w zakresie roszczeń o odszkodowanie).

**3. Rodzaje roszczeń**

Art. 129 ustawy przewiduje dwa główne rodzaje roszczeń:
- Roszczenie o wykupienie nieruchomości lub jej części (ust. 1),
- Roszczenie o odszkodowanie za poniesioną szkodę, w tym zmniejszenie wartości nieruchomości (ust. 2).

**4. Przesłanki dochodzenia roszczeń**

Aby móc dochodzić roszczeń, muszą być spełnione określone przesłanki:
- Ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości musi wynikać z rozporządzenia lub aktu prawa miejscowego,
- Korzystanie z nieruchomości w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem musi stać się niemożliwe lub istotnie ograniczone.

**5. Termin dochodzenia roszczeń**

Roszczenia można dochodzić w okresie 3 lat od dnia wejścia w życie rozporządzenia lub aktu prawa miejscowego powodującego ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości. W przypadku decyzji w sprawie poprawy stanu środowiska na wielkoobszarowym terenie zdegradowanym, termin ten liczy się od dnia uprawomocnienia się decyzji.

**6. Wyłączenie stosowania przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym**

W sprawach dotyczących roszczeń z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, o których mowa w art. 129 ustawy, nie stosuje się przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Oznacza to, że roszczenia te są regulowane wyłącznie na podstawie przepisów ustawy Prawo ochrony środowiska.

**7. Wnioski praktyczne**

Dla właścicieli nieruchomości oraz innych uprawnionych podmiotów istotne jest, aby monitorować zmiany w przepisach prawa miejscowego oraz decyzje administracyjne, które mogą wpływać na sposób korzystania z ich nieruchomości. W przypadku zaistnienia przesłanek do dochodzenia roszczeń, należy pamiętać o trzyletnim terminie na ich zgłoszenie, co wymaga szybkiego działania i ewentualnego skorzystania z pomocy prawnej.

**8. Podsumowanie**

Art. 129 ustawy Prawo ochrony środowiska stanowi istotne narzędzie ochrony praw właścicieli nieruchomości oraz innych uprawnionych podmiotów w sytuacjach, gdy działania mające na celu ochronę środowiska prowadzą do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Przepis ten zapewnia możliwość dochodzenia roszczeń o wykupienie nieruchomości lub odszkodowanie, co ma na celu zrekompensowanie poniesionych strat i zmniejszenie wartości nieruchomości.

Wykupienie nieruchomości

Wykupienie nieruchomości w przepisach

o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym1 przepis

Prawo ochrony środowiska1 przepis