Wydziedziczenie

Wydziedziczenie to instytucja prawa spadkowego polegająca na pozbawieniu określonej osoby prawa do zachowku. Zachowek jest ustawowo chronioną częścią wartości udziału spadkowego, która co do zasady przysługuje najbliższym członkom rodziny spadkodawcy, jeżeli nie otrzymali oni należnego przysporzenia w związku ze spadkiem.

Wydziedziczenie może dotyczyć zstępnych, małżonka oraz rodziców spadkodawcy, czyli osób, które w określonych sytuacjach należą do kręgu uprawnionych do zachowku. Może nastąpić wyłącznie w testamencie. Spadkodawca powinien wskazać w nim przyczynę wydziedziczenia, a przyczyna ta musi odpowiadać jednej z ustawowo określonych podstaw. Należą do nich w szczególności:

• uporczywe postępowanie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, wbrew woli spadkodawcy,
• dopuszczenie się wobec spadkodawcy lub osoby mu najbliższej umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci,
• uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych wobec spadkodawcy.

Samo pominięcie danej osoby w testamencie nie jest równoznaczne z wydziedziczeniem. Jeżeli osoba uprawniona do zachowku nie została powołana do spadku, ale nie została skutecznie wydziedziczona, może co do zasady dochodzić zapłaty zachowku. Skuteczność wydziedziczenia może być kwestionowana, gdy nie zachowano wymaganej formy, nie wskazano przyczyny albo przyczyna nie odpowiada ustawowym przesłankom.

Wydziedziczenie ma charakter osobisty. Nie obejmuje zstępnych osoby wydziedziczonej, którzy mogą uzyskać własne uprawnienie do zachowku. Nie należy go również utożsamiać z uznaniem spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia, odrzuceniem spadku ani umową o zrzeczenie się dziedziczenia. Wydziedziczenie staje się bezskuteczne, jeżeli spadkodawca przebaczył osobie uprawnionej do zachowku. Przy ustalaniu kręgu osób branych pod uwagę przy obliczaniu zachowku osoby wydziedziczonej nie uwzględnia się, podobnie jak niektórych innych osób, które nie dziedziczą z określonych przyczyn.