Ogół mieszkańców jednostek zasadniczego podziału terytorialnego tworzy z mocy prawa wspólnotę samorządową. Oznacza to, że wspólnota powstaje bez potrzeby dodatkowego działania mieszkańców. Jej podstawą jest samo zamieszkiwanie na określonym obszarze, który należy do zasadniczego podziału terytorialnego. Samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej. Oznacza to, że ma wyznaczoną przez Konstytucję rolę w wykonywaniu zadań dotyczących spraw publicznych. Nie działa jednak poza prawem. Zakres jego działania wynika z ustaw, a przepis wskazuje, że chodzi o istotną część zadań publicznych. Zadania te samorząd wykonuje w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. W praktyce oznacza to, że realizuje je jako samodzielna wspólnota, a nie jako podmiot działający wyłącznie w imieniu innej władzy. Jednocześnie ponosi odpowiedzialność za sposób wykonywania powierzonych mu zadań. Wszystko odbywa się w granicach określonych przez ustawy.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Członkowie wspólnoty samorządowej mogą decydować w referendum o sprawach, które dotyczą tej wspólnoty. Oznacza to, że referendum jest sposobem podejmowania decyzji w sprawach lokalnych przez członków danej wspólnoty. Przepis nie ogranicza tego uprawnienia wyłącznie do jednego rodzaju spraw, wskazuje jednak, że muszą one dotyczyć wspólnoty samorządowej. W referendum można także zdecydować o odwołaniu organu samorządu terytorialnego, który pochodzi z wyborów bezpośrednich. Chodzi więc o organ wybrany bezpośrednio przez uprawnionych, a nie powołany w inny sposób. Przepis wskazuje możliwość odwołania takiego organu, ale nie opisuje szczegółowo procedury prowadzącej do tej decyzji. Zasady i tryb przeprowadzania referendum lokalnego mają zostać określone w ustawie. Oznacza to, że sam przepis ustanawia możliwość decydowania w referendum oraz wskazuje jedną z kwestii, której referendum może dotyczyć, natomiast szczegółowe reguły organizacji i przeprowadzania referendum wynikają z odrębnej regulacji ustawowej.

Przepis wyjaśnia, czym jest powiat w znaczeniu prawnym. Tworzą go wszyscy mieszkańcy danego obszaru, ponieważ automatycznie, na podstawie prawa, stają się lokalną wspólnotą samorządową. Nie jest ona dobrowolnym stowarzyszeniem, lecz powstaje bez potrzeby składania oświadczeń. Powiat oznacza więc jednocześnie tę wspólnotę mieszkańców oraz zajmowane przez nią terytorium. Takie rozumienie obowiązuje wtedy, gdy ustawa posługuje się słowem „powiat”.

Wspólnota samorządowa

Wspólnota samorządowa w przepisach

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej2 przepisy

o samorządzie powiatowym1 przepis