W pierwszej kolejności Prezydent Rzeczypospolitej desygnuje Prezesa Rady Ministrów, czyli wskazuje osobę, która ma utworzyć rząd. Desygnowany Prezes Rady Ministrów proponuje skład Rady Ministrów. Następnie Prezydent powołuje Prezesa Rady Ministrów wraz z pozostałymi członkami rządu. Musi to nastąpić w ciągu 14 dni od pierwszego posiedzenia Sejmu albo od przyjęcia dymisji poprzedniej Rady Ministrów. Prezydent odbiera także przysięgę od członków nowo powołanej Rady Ministrów. Po powołaniu rządu Prezes Rady Ministrów ma 14 dni na przedstawienie Sejmowi programu działania Rady Ministrów oraz złożenie wniosku o udzielenie jej wotum zaufania. Sejm udziela wotum zaufania bezwzględną większością głosów, a podczas głosowania musi być obecna co najmniej połowa ustawowej liczby posłów. Oznacza to, że dla udzielenia wotum muszą zostać spełnione jednocześnie wymagania dotyczące wyniku głosowania i liczby obecnych posłów. Jeżeli Rada Ministrów nie zostanie powołana w pierwszym trybie albo Sejm nie udzieli jej wotum zaufania, uruchamiana jest kolejna procedura. W ciągu 14 dni od upływu odpowiedniego terminu Sejm wybiera Prezesa Rady Ministrów oraz zaproponowanych przez niego członków Rady Ministrów. Wymagana jest bezwzględna większość głosów przy obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Po takim wyborze Prezydent powołuje wybraną Radę Ministrów i odbiera przysięgę od jej członków.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Przepis określa, co dzieje się w razie niepowołania Rady Ministrów w trybie wskazanym w art. 154 ust. 3. W takiej sytuacji Prezydent Rzeczypospolitej ma 14 dni na powołanie Prezesa Rady Ministrów. Następnie, na jego wniosek, powołuje pozostałych członków Rady Ministrów i odbiera od nich przysięgę. Po powołaniu Rady Ministrów rozpoczyna się kolejny 14-dniowy termin. W tym czasie Sejm udziela Radzie Ministrów wotum zaufania. Do jego udzielenia potrzebna jest większość głosów, a podczas głosowania musi być obecna co najmniej połowa ustawowej liczby posłów. Oznacza to, że przepis wymaga jednocześnie odpowiedniego wyniku głosowania oraz minimalnej liczby obecnych posłów. Jeżeli Rada Ministrów nie otrzyma wotum zaufania w opisanym trybie, Prezydent Rzeczypospolitej skraca kadencję Sejmu i zarządza wybory. Przepis wiąże więc brak poparcia dla powołanej Rady Ministrów z zakończeniem kadencji Sejmu przed upływem przewidzianego okresu oraz z koniecznością przeprowadzenia wyborów.

Prezes Rady Ministrów może zwrócić się do Sejmu z wnioskiem o wyrażenie Radzie Ministrów wotum zaufania. Oznacza to, że to premier decyduje o skierowaniu takiego wniosku do Sejmu. Przepis nie wskazuje, że premier ma obowiązek wystąpienia o wotum zaufania, lecz przyznaje mu taką możliwość. O udzieleniu wotum zaufania decyduje Sejm w drodze głosowania. Aby wotum zostało udzielone, muszą być spełnione dwa warunki. Po pierwsze, podczas głosowania musi być obecna co najmniej połowa ustawowej liczby posłów. Chodzi więc o minimalną liczbę posłów wyznaczoną w odniesieniu do całego, ustawowo określonego składu Sejmu. Po drugie, wotum zaufania musi uzyskać większość głosów. Sam udział odpowiedniej liczby posłów nie wystarcza. Konieczne jest również osiągnięcie wymaganej przewagi głosów w głosowaniu. Przepis wiąże zatem skuteczne udzielenie wotum zaufania zarówno z udziałem odpowiedniej liczby posłów, jak i z wynikiem głosowania korzystnym dla Rady Ministrów.

Prezes Rady Ministrów składa dymisję Rady Ministrów na pierwszym posiedzeniu Sejmu wybranego w nowych wyborach. Jest to sytuacja związana ze zmianą składu Sejmu i następuje z mocy przepisu. Dymisję trzeba złożyć także w trzech innych przypadkach. Pierwszym jest nieuchwalenie przez Sejm wotum zaufania dla Rady Ministrów. Drugim jest wyrażenie Radzie Ministrów wotum nieufności. Trzecim jest rezygnacja Prezesa Rady Ministrów. Po przyjęciu dymisji Rady Ministrów Prezydent powierza jej dalsze sprawowanie obowiązków. Rada Ministrów wykonuje je do czasu powołania nowej Rady Ministrów. Jeżeli dymisja została złożona z powodu rezygnacji Prezesa Rady Ministrów, Prezydent może odmówić jej przyjęcia. Przepis wskazuje więc zarówno sytuacje prowadzące do złożenia dymisji, jak i sposób działania Rady Ministrów w okresie przejściowym.

Wotum zaufania

Wotum zaufania w przepisach

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej4 przepisy