Właściwości uzależniające

Właściwości uzależniające to cecha substancji wynikająca z jej działania na organizm, która może sprzyjać powstaniu uzależnienia. Chodzi o jej farmakologiczny potencjał, czyli zdolność do wywołania określonego stanu wpływającego na to, jak osoba kieruje swoim zachowaniem i czy potrafi je świadomie kontrolować.

Pojęcie obejmuje dwa powiązane elementy. Po pierwsze, musi istnieć działanie substancji na organizm, a nie tylko subiektywne przekonanie o jej atrakcyjności lub przyjemnym charakterze. Po drugie, działanie to powinno oddziaływać na kontrolę zachowania. Może ono prowadzić do powtarzania kontaktu z substancją, poszukiwania jej lub trudności w powstrzymaniu się od jej używania. Sama definicja nie wymaga, aby utrata kontroli występowała u każdej osoby ani aby uzależnienie było już rozwinięte. Odnosi się do potencjału substancji, a więc do jej możliwej zdolności wywoływania takiego stanu.

Ustawa „Ochrona zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych” wskazuje dwa typowe mechanizmy tego działania. Substancja może pobudzać układ nagrody, czyli układ odpowiedzialny za odczuwanie wzmocnienia i skłonność do powtarzania określonych zachowań. Może też łagodzić objawy odstawienia, przez co jej ponowne użycie przynosi ulgę i utrudnia przerwanie kontaktu z substancją. Sformułowanie „zwykle” oznacza, że są to najczęstsze sposoby wywoływania opisanego stanu, ale nie muszą wyczerpywać wszystkich możliwych mechanizmów.

W tej ustawie definicja porządkuje sposób rozumienia ryzyka związanego z substancjami obecnymi w wyrobach tytoniowych i pomaga odróżnić ich zwykłe właściwości od cech mogących prowadzić do uzależnienia. Ma więc znaczenie przy ocenie, czy działanie danej substancji może wpływać na zachowanie użytkownika w sposób istotny z punktu widzenia ochrony zdrowia. Praktycznie pozwala opisywać nie tylko samą obecność substancji, lecz także jej możliwy wpływ na powstawanie i podtrzymywanie nawyku używania. Definicja koncentruje się na działaniu substancji i jego wpływie na kontrolę zachowania, a nie na ocenie osoby, która jej używa.