Właściwość

Właściwość to określony przepisami zakres spraw, w których organ, sąd albo inny podmiot może podejmować działania i rozstrzygnięcia. Wyznacza więc, kto jest uprawniony, a niekiedy także zobowiązany, do prowadzenia postępowania, wydania decyzji, wykonania określonego zadania lub zarządzania powierzonym mieniem. Właściwość stanowi element kompetencji i służy uporządkowaniu działania organów publicznych.

W postępowaniu sądowym wyróżnia się w szczególności:

• właściwość rzeczową, określającą, jaki rodzaj sądu lub organu rozpoznaje daną kategorię spraw;
• właściwość miejscową, wskazującą sąd lub organ według miejsca związania sprawy, osoby, mienia albo zdarzenia;
• właściwość instancyjną, dotyczącą podziału zadań między sądy różnych instancji;
• właściwość funkcjonalną, określającą zadania sądu lub organu na poszczególnych etapach postępowania.

Przepisy mogą ustanawiać właściwość wyłączną, gdy sprawę może rozpoznać tylko wskazany organ, albo właściwość przemienną, gdy dopuszczalny jest wybór spośród kilku organów. Szczególne reguły dotyczą między innymi spraw z udziałem wielu oskarżonych, postępowania wykonawczego oraz spraw rozpoznawanych przez sądy wojskowe. Właściwość może także ulec zmianie w toku prowadzenia niezakończonego postępowania, a przepisy określają wówczas sposób jego dalszego prowadzenia.

Termin występuje również poza postępowaniem sądowym. Może oznaczać zakres zadań organu administracji, jednostki organizacyjnej albo organu osoby prawnej. Przykładowo zarząd spółki wodnej działa w granicach spraw niezastrzeżonych dla innych organów, a wskazane organy podejmują decyzje dotyczące opłat lub gospodarowania mieniem. W Prawie wodnym właściwość wiąże się także z wykonywaniem zadań przez Wody Polskie, natomiast w Prawie o adwokaturze określa zakres uprawnień właściwych organów samorządu zawodowego.

Przestrzeganie właściwości ma znaczenie dla ważności i prawidłowości czynności. Organ, który nie jest właściwy, co do zasady nie powinien rozstrzygać sprawy, a naruszenie reguł właściwości może prowadzić do przekazania sprawy innemu organowi albo do zakwestionowania dokonanej czynności.