Władza

Władza w polskim prawie oznacza uprawnienie do podejmowania wiążących decyzji, wydawania poleceń, stanowienia lub stosowania prawa albo kierowania działalnością określonej wspólnoty, instytucji lub organizacji. Termin ten nie ma jednej, ogólnej definicji ustawowej. Jego znaczenie zależy od dziedziny prawa i kontekstu przepisu.

W prawie publicznym władza jest związana z działalnością państwa i jego organów. Obejmuje między innymi władzę ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Konstytucyjne określenie odrębności i niezależności sądów oraz trybunałów od innych władz wskazuje na podział kompetencji i zakaz podporządkowania władzy sądowniczej organom wykonującym inne funkcje państwowe. W tym znaczeniu władza nie jest wyłącznie możliwością faktycznego oddziaływania, lecz kompetencją przyznaną przez przepisy prawa.

W postępowaniu karnym określenie „władza” może odnosić się do organu procesowego albo innego organu publicznego uprawnionego do podjęcia czynności, wydania decyzji lub udzielenia zezwolenia. Zakres takiej władzy wyznaczają przepisy o właściwości, trybie działania oraz prawach uczestników postępowania.

Termin występuje także w regulacjach administracyjnych i ustrojowych. Może oznaczać organ państwowy, organ samorządu terytorialnego albo siedzibę tych organów. W przepisach dotyczących samorządu województwa „władze” oznaczają zatem organy wykonujące zadania samorządu, natomiast w regulacjach szczególnych właściwa władza może być organem uprawnionym do zatwierdzenia umowy, prowadzenia postępowania lub rozstrzygnięcia sprawy niezastrzeżonej dla innego organu.

W prawie morskim i wodnym władza może być rozumiana jako właściwy organ publiczny wykonujący nadzór, pobierający opłaty albo kontrolujący dokumenty i spełnianie określonych warunków. W prawie regulującym samorządy zawodowe oraz osoby prawne termin ten bywa używany dla określenia najwyższego organu danej organizacji, na przykład organu reprezentującego ogół jej członków.

Najważniejsze znaczenia terminu obejmują:

• władzę państwową, wykonywaną przez organy publiczne,
• władzę sądowniczą, polegającą na sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości,
• władzę samorządową lub zawodową, wykonywaną przez organy wspólnoty,
• władzę organizacyjną, czyli kompetencję do kierowania instytucją albo jednostką.

W każdym przypadku zakres władzy powinien wynikać z przepisów prawa, a jej wykonywanie podlega ograniczeniom dotyczącym właściwości organu, procedury i ochrony praw jednostki.