Wieś

„Wieś” w znaczeniu ustawowym to określony rodzaj jednostki osadniczej, czyli wyodrębnionego miejsca zamieszkania ludzi. Nie chodzi wyłącznie o potoczne skojarzenie z obszarem rolniczym, lecz o miejscowość spełniającą kilka łącznie istotnych warunków. Definicja tego pojęcia znajduje się w ustawie o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych.

Podstawowym elementem jest istnienie zabudowy. Może ona tworzyć zwartą całość, gdy budynki są skupione na stosunkowo ograniczonym obszarze, albo mieć charakter rozproszony, gdy zabudowania są oddalone od siebie i nie tworzą jednego zwartego skupiska. Sama obecność budynków nie wystarcza jednak do uznania danego miejsca za wieś w rozumieniu ustawy.

Drugą przesłanką są funkcje, jakie występują w tej jednostce osadniczej. Powinny to być przede wszystkim funkcje rolnicze. Dopuszczalne są także usługi lub działalność turystyczna, o ile pozostają związane z funkcją rolniczą. Oznacza to, że ustawowe pojęcie obejmuje miejscowości, których charakter wynika z prowadzenia gospodarstw i działalności związanej z rolnictwem, a także z usług wspierających tę działalność lub z turystyki powiązanej z takim środowiskiem.

Warunkiem odróżniającym wieś od miasta jest brak praw miejskich albo brak statusu miasta. Wieś nie jest więc definiowana wyłącznie przez wielkość, liczbę mieszkańców czy wygląd zabudowy. Znaczenie ma również jej formalny status oraz charakter pełnionych funkcji. W rezultacie miejscowość może mieć zabudowę zwartą lub rozproszoną, ale musi jednocześnie odpowiadać określonemu profilowi funkcjonalnemu i nie może być miastem w rozumieniu prawnym.

Definicja służy uporządkowaniu i ujednoliceniu nazewnictwa miejscowości. Ma praktyczne znaczenie przy wskazywaniu, jakie miejsce jest w dokumentach i przepisach określane jako wieś, a także przy odróżnianiu jej od innych jednostek osadniczych. Pojęcie to pojawia się również w regulacjach dotyczących scalania i wymiany gruntów, znoszenia służebności oraz ustalania granic gmin. W tych przepisach może służyć do identyfikacji obszaru, miejscowości albo nieruchomości związanych z daną wsią.