Wierzyciel osobisty

Wierzyciel osobisty to podmiot, któremu przysługuje wobec dłużnika wierzytelność wynikająca ze stosunku prawnego, na przykład umowy, czynu niedozwolonego, bezpodstawnego wzbogacenia albo obowiązku publicznoprawnego. Jego uprawnienie polega na żądaniu spełnienia świadczenia przez konkretną osobę lub podmiot, a odpowiedzialność dłużnika ma co do zasady charakter osobisty, czyli obejmuje jego majątek, z uwzględnieniem ograniczeń przewidzianych w przepisach.

Pojęcie to przeciwstawia się przede wszystkim wierzycielowi rzeczowemu. Wierzyciel rzeczowy korzysta z zabezpieczenia ustanowionego na określonym składniku majątku, na przykład z zastawu, hipoteki albo zastawu skarbowego. Wierzyciel osobisty nie uzyskuje z samego tytułu wierzytelności prawa do pierwszeństwa zaspokojenia z konkretnej rzeczy. Może jednak być jednocześnie wierzycielem osobistym i rzeczowym, gdy jego wierzytelność została dodatkowo zabezpieczona na mieniu dłużnika lub innej osoby.

Znaczenie praktyczne określenia ujawnia się zwłaszcza przy egzekucji i ustalaniu kolejności zaspokojenia. Wierzyciel osobisty może dochodzić wykonania zobowiązania, a po uzyskaniu odpowiedniej podstawy egzekucyjnej prowadzić egzekucję z majątku dłużnika. Jeżeli ten sam majątek jest obciążony prawem zabezpieczającym, wierzyciel osobisty może ustąpić pierwszeństwa wierzycielom korzystającym z takiego zabezpieczenia.

Termin występuje między innymi w prawie cywilnym, podatkowym i upadłościowym. W prawie cywilnym wskazuje, kto może podjąć określone działania wobec majątku lub praw dłużnika, na przykład po bezskutecznej egzekucji z jego ruchomości. W prawie podatkowym służy do odróżnienia wierzycieli, których zaspokojenie może następować po wierzycielach korzystających z zastawu skarbowego. W postępowaniu upadłościowym wierzyciel osobisty może dochodzić ujęcia swojej wierzytelności w tym postępowaniu i uczestniczyć w jej zaspokojeniu według zasad dotyczących zgłaszania oraz podziału funduszów masy upadłości.