**1. Przedmiot regulacji**

Art. 129 ustawy Prawo ochrony środowiska (dalej: „ustawa”) reguluje kwestie związane z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości w wyniku działań mających na celu ochronę środowiska. Przepis ten przewiduje możliwość dochodzenia roszczeń przez właścicieli nieruchomości oraz użytkowników wieczystych, a także osoby posiadające inne prawa rzeczowe do nieruchomości, w sytuacji gdy korzystanie z nieruchomości stało się niemożliwe lub istotnie ograniczone.

**2. Podmioty uprawnione do roszczeń**

Przepis wskazuje trzy kategorie podmiotów uprawnionych do dochodzenia roszczeń:
- Właściciele nieruchomości,
- Użytkownicy wieczyści nieruchomości,
- Osoby posiadające inne prawa rzeczowe do nieruchomości (w zakresie roszczeń o odszkodowanie).

**3. Rodzaje roszczeń**

Art. 129 ustawy przewiduje dwa główne rodzaje roszczeń:
- Roszczenie o wykupienie nieruchomości lub jej części (ust. 1),
- Roszczenie o odszkodowanie za poniesioną szkodę, w tym zmniejszenie wartości nieruchomości (ust. 2).

**4. Przesłanki dochodzenia roszczeń**

Aby móc dochodzić roszczeń, muszą być spełnione określone przesłanki:
- Ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości musi wynikać z rozporządzenia lub aktu prawa miejscowego,
- Korzystanie z nieruchomości w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem musi stać się niemożliwe lub istotnie ograniczone.

**5. Termin dochodzenia roszczeń**

Roszczenia można dochodzić w okresie 3 lat od dnia wejścia w życie rozporządzenia lub aktu prawa miejscowego powodującego ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości. W przypadku decyzji w sprawie poprawy stanu środowiska na wielkoobszarowym terenie zdegradowanym, termin ten liczy się od dnia uprawomocnienia się decyzji.

**6. Wyłączenie stosowania przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym**

W sprawach dotyczących roszczeń z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, o których mowa w art. 129 ustawy, nie stosuje się przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Oznacza to, że roszczenia te są regulowane wyłącznie na podstawie przepisów ustawy Prawo ochrony środowiska.

**7. Wnioski praktyczne**

Dla właścicieli nieruchomości oraz innych uprawnionych podmiotów istotne jest, aby monitorować zmiany w przepisach prawa miejscowego oraz decyzje administracyjne, które mogą wpływać na sposób korzystania z ich nieruchomości. W przypadku zaistnienia przesłanek do dochodzenia roszczeń, należy pamiętać o trzyletnim terminie na ich zgłoszenie, co wymaga szybkiego działania i ewentualnego skorzystania z pomocy prawnej.

**8. Podsumowanie**

Art. 129 ustawy Prawo ochrony środowiska stanowi istotne narzędzie ochrony praw właścicieli nieruchomości oraz innych uprawnionych podmiotów w sytuacjach, gdy działania mające na celu ochronę środowiska prowadzą do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Przepis ten zapewnia możliwość dochodzenia roszczeń o wykupienie nieruchomości lub odszkodowanie, co ma na celu zrekompensowanie poniesionych strat i zmniejszenie wartości nieruchomości.

Prawo ochrony środowiska

Art. 130 Prawa ochrony środowiska (dalej: „POŚ”) reguluje kwestie związane z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości w kontekście ochrony zasobów środowiska. Przepis ten wskazuje na różne podstawy prawne, które mogą prowadzić do takich ograniczeń.

#### 1. Ochrona obszarów lub obiektów na podstawie ustawy o ochronie przyrody

Pierwszym sposobem ograniczenia korzystania z nieruchomości jest poddanie ochronie obszarów lub obiektów na podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody. Ustawa ta przewiduje różne formy ochrony przyrody, takie jak parki narodowe, rezerwaty przyrody, pomniki przyrody, czy obszary Natura 2000. Wprowadzenie takich form ochrony może wiązać się z ograniczeniami w zakresie użytkowania nieruchomości, np. zakazem budowy, wycinki drzew, czy prowadzenia działalności gospodarczej.

#### 2. Wyznaczenie obszarów cichych

Kolejnym sposobem jest wyznaczenie obszarów cichych w aglomeracji oraz obszarów cichych poza aglomeracją. Obszary ciche są to tereny, na których poziom hałasu jest utrzymywany na niskim poziomie, co ma na celu ochronę zdrowia ludzi oraz środowiska naturalnego. Wyznaczenie takich obszarów może prowadzić do ograniczeń w zakresie działalności generującej hałas, np. przemysłowej, transportowej czy rekreacyjnej.

#### 3. Decyzje w sprawie poprawy stanu środowiska na wielkoobszarowych terenach zdegradowanych

Trzecim sposobem jest wydanie decyzji na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 16 czerwca 2023 r. o wielkoobszarowych terenach zdegradowanych. Decyzje te mogą obejmować ograniczenie sposobu użytkowania nieruchomości, na której znajdują się składowiska historycznych odpadów przemysłowych, miejsca gromadzenia takich odpadów, nieruchomości, na których przeprowadza się remediację powierzchni ziemi, lub nieruchomości, na których są zlokalizowane instalacje lub urządzenia służące oczyszczaniu środowiska. Celem tych decyzji jest poprawa stanu środowiska na terenach zdegradowanych, co może wymagać wprowadzenia określonych ograniczeń w użytkowaniu nieruchomości.

#### 4. Możliwość ograniczenia na podstawie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Przepis ust. 1 art. 130 POŚ nie wyklucza możliwości ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości w celu ochrony zasobów środowiska na podstawie przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Ustawa ta reguluje kwestie związane z planowaniem przestrzennym, w tym z uchwalaniem miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, które mogą wprowadzać różne ograniczenia w zakresie użytkowania nieruchomości w celu ochrony środowiska.

### Podsumowanie

Art. 130 POŚ wskazuje na różne podstawy prawne, które mogą prowadzić do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości w kontekście ochrony zasobów środowiska. Przepis ten ma na celu zapewnienie skutecznej ochrony środowiska poprzez wprowadzenie odpowiednich ograniczeń w użytkowaniu nieruchomości, które mogą być konieczne dla ochrony przyrody, zdrowia ludzi oraz poprawy stanu środowiska na terenach zdegradowanych.

Wielkoobszarowe tereny

Wielkoobszarowe tereny w przepisach

Prawo ochrony środowiska2 przepisy