Wartości niematerialne i prawne

Wartości niematerialne i prawne to, w rozumieniu ustawy „Rachunkowość.”, określona kategoria aktywów trwałych obejmująca nabyte przez jednostkę prawa majątkowe, które mogą być wykorzystywane w działalności gospodarczej. Aby dane prawo zostało zaliczone do tej kategorii, powinno nadawać się do gospodarczego wykorzystania, mieć przewidywany okres ekonomicznej użyteczności dłuższy niż rok oraz być przeznaczone do używania na potrzeby jednostki. Definicję stosuje się z zastrzeżeniem dotyczącym pkt 17.

Chodzi przede wszystkim o prawa, a nie o rzeczy materialne. Ustawa jako przykłady wskazuje autorskie prawa majątkowe, prawa pokrewne, licencje, koncesje, prawa do wynalazków, patentów, znaków towarowych, wzorów użytkowych i zdobniczych oraz know-how. Katalog ten pokazuje, że wartości niematerialne i prawne mogą wynikać zarówno z ochrony twórczości lub wynalazków, jak i z uprawnień do korzystania z określonych rozwiązań, oznaczeń albo wiedzy.

Warunkiem jest nabycie prawa przez jednostkę. Samo krótkotrwałe korzystanie z cudzego prawa albo prawo, które nie jest przeznaczone na potrzeby jednostki, nie odpowiada tej definicji. Istotny jest również przewidywany czas używania, ponieważ ustawowa kategoria dotyczy praw wykorzystywanych przez okres dłuższy niż rok i zaliczanych do aktywów trwałych.

Szczególne zasady dotyczą wartości niematerialnych i prawnych używanych na podstawie najmu, dzierżawy lub leasingu. W takim przypadku zalicza się je do aktywów trwałych jednej ze stron umowy, stosownie do warunków wskazanych w ustawie. Oznacza to, że dla rachunkowego ujęcia znaczenie ma nie tylko sam przedmiot umowy, lecz także jej warunki.

Do tej kategorii ustawa zalicza również nabytą wartość firmy oraz koszty zakończonych prac rozwojowych. Pojęcie ma więc praktyczne znaczenie przy ustalaniu, które nabyte prawa i określone składniki związane z działalnością jednostki powinny być wykazywane jako jej aktywa trwałe.