Waloryzacja

Waloryzacja w prawie oznacza podwyższenie albo zmianę wysokości świadczenia, należności lub innej wartości pieniężnej w celu dostosowania jej do określonego wskaźnika, zmiany cen, poziomu innych świadczeń albo zasad wskazanych w przepisach. Jej celem jest przede wszystkim zachowanie ekonomicznej wartości świadczenia lub uwzględnienie zmiany warunków gospodarczych. Waloryzacja nie zawsze oznacza jednak prostą rekompensatę inflacji. Sposób jej przeprowadzenia zależy od podstawy prawnej.

Waloryzacja może mieć charakter:

• procentowy, gdy kwota jest zwiększana o określony wskaźnik,
• kwotowy, gdy przepisy wskazują nową wysokość świadczenia,
• mieszany, gdy stosuje się kilka elementów, na przykład wskaźnik cen i zmianę poziomu określonego świadczenia,
• okresowy, najczęściej coroczny, albo jednorazowy, gdy wynika z konkretnego przepisu.

Przepisy mogą określać zarówno wskaźnik stosowany do waloryzacji, jak i termin, od którego obowiązuje podwyższona kwota, sposób jej obliczenia oraz zasady wypłaty wyrównania. Waloryzacja może następować z urzędu, bez potrzeby składania odrębnego wniosku, jeżeli ustawa przewiduje automatyczną zmianę wysokości świadczenia.

Termin ten występuje w szczególności w prawie ubezpieczeń społecznych i zabezpieczenia społecznego. Dotyczy między innymi emerytur, rent, świadczeń przedemerytalnych, świadczeń rodzinnych oraz świadczeń związanych z pełnieniem funkcji sołtysa. Może obejmować także okresową emeryturę kapitałową, renty strukturalne w rolnictwie oraz dodatki do rent. W tych dziedzinach waloryzacja służy ustaleniu aktualnej wysokości świadczeń i zapewnieniu ich wypłaty według reguł obowiązujących w danym okresie.

Waloryzacja występuje również w gospodarce nieruchomościami. Może służyć aktualizacji kwot należnych z tytułów określonych w ustawie, z zastosowaniem wskaźników zmian cen, a także ustalaniu lub wypłacie odpowiednio zmienionych kwot, takich jak odszkodowania. Jej praktyczne znaczenie polega na tym, że pierwotna kwota nie pozostaje niezmienna mimo upływu czasu i zmian wartości pieniądza. Waloryzację należy odróżnić od odsetek, które są wynagrodzeniem za korzystanie z cudzych pieniędzy albo skutkiem opóźnienia w zapłacie.