Walory krajobrazowe

„Walory krajobrazowe” to ogół cech obszaru, które decydują o jego wartości przyrodniczej, kulturowej, historycznej oraz estetycznej i widokowej. Pojęcie obejmuje więc nie tylko to, co można dostrzec w panoramie lub bezpośrednim otoczeniu, lecz także znaczenie danego miejsca wynikające z jego przyrody, historii i działalności człowieka. Ustawowa definicja tego pojęcia znajduje się w ustawie „Ochrona przyrody”.

Na walory krajobrazowe składają się w szczególności:

• wartości związane ze środowiskiem przyrodniczym,
• elementy kultury i ślady wydarzeń lub procesów historycznych,
• cechy wpływające na wygląd obszaru i jego odbiór widokowy,
• rzeźba terenu, czyli ukształtowanie powierzchni,
• twory i składniki przyrody,
• elementy cywilizacyjne, takie jak wytworzone przez człowieka składniki przestrzeni.

Znaczenie ma zarówno pochodzenie tych elementów, jak i ich wzajemne powiązanie. Krajobraz może być ukształtowany przez siły przyrody, działalność człowieka albo przez współdziałanie obu tych czynników. Dlatego walory krajobrazowe mogą występować zarówno na obszarach o charakterze naturalnym, jak i w przestrzeni przekształconej, w której zachowały się wartości kulturowe, historyczne lub charakterystyczne elementy zagospodarowania.

W ustawie „Ochrona przyrody” pojęcie służy do opisywania i uwzględniania tych cech obszaru, które podlegają ochronie ze względu na ich wartość dla przyrody, dziedzictwa, wyglądu przestrzeni i jej odbioru przez ludzi. Ma ono znaczenie przy rozważaniu, czy planowane działania lub zmiany w zagospodarowaniu nie naruszą istotnych cech danego krajobrazu.

Pojęcie jest także ważne w przepisach dotyczących ochrony środowiska i planowania rozwoju. Walory krajobrazowe powinny być brane pod uwagę przy sporządzaniu i aktualizacji koncepcji oraz strategii rozwoju kraju i regionów, a także przy uwzględnianiu ograniczeń związanych z ochroną przyrody i minimalizowaniem oddziaływania obiektów liniowych oraz zakładów na zdrowie ludzi i środowisko. W praktyce pomagają określić, jakie wartości przestrzeni należy zachować przy planowaniu i realizacji takich przedsięwzięć.