Utworzenie

Utworzenie w polskim prawie oznacza prawne ustanowienie nowego podmiotu, organu, jednostki organizacyjnej, funduszu albo innej instytucji oraz nadanie mu podstaw do działania. Termin ten opisuje czynność lub zespół czynności, w wyniku których dana struktura zaczyna istnieć w porządku prawnym. Nie zawsze oznacza powstanie osoby prawnej. Utworzona jednostka może mieć osobowość prawną, działać jako państwowa lub samorządowa jednostka organizacyjna albo stanowić wyodrębniony fundusz w ramach już istniejącej instytucji.

Utworzenie może nastąpić w szczególności na podstawie ustawy, rozporządzenia, aktu organu publicznego, umowy albo czynności założycielskiej, zależnie od rodzaju podmiotu i wymagań przewidzianych w przepisach. Ustawa tworząca instytucję zwykle określa jej nazwę, siedzibę, zakres zadań, organy, zasady finansowania oraz dzień powstania. Może również wskazywać, z jakiej istniejącej jednostki nowy podmiot zostaje wyodrębniony, jakie składniki majątku przejmuje i czy zachowuje ciągłość praw i obowiązków.

W przepisach dotyczących instytucji publicznych utworzenie często oznacza formalne ustanowienie organu lub jednostki przewidzianej w ustawie, takiej jak rada, komisja albo instytut. W odniesieniu do uczelni może obejmować przekształcenie istniejącej szkoły wyższej, jej zniesienie oraz określenie nowej nazwy i siedziby. W przepisach dotyczących funduszy oznacza ustanowienie wyodrębnionego mechanizmu finansowego, niekoniecznie odrębnego podmiotu. W przypadku fundacji lub innych osób prawnych utworzenie wiąże się z czynnością założycielską, a niekiedy także z wpisem do właściwego rejestru.

Utworzenie należy odróżnić od rozpoczęcia działalności. Podmiot może powstać z chwilą wskazaną w ustawie lub innym akcie, lecz wykonywać zadania dopiero po powołaniu organów, uzyskaniu wpisu, przekazaniu majątku albo spełnieniu innych warunków organizacyjnych. Termin ten bywa także używany przy tworzeniu organów przez już działające podmioty, na przykład rady powoływanej przez reprezentujące je jednostki.