Ustalenie ojcostwa

Ustalenie ojcostwa to określenie, kto w świetle prawa jest ojcem dziecka, gdy ojcostwo nie wynika już z obowiązującego domniemania lub wymaga potwierdzenia w odpowiednim postępowaniu. Jest to instytucja prawa rodzinnego, która tworzy formalną więź prawną między dzieckiem a ojcem.

Ojcostwo może zostać ustalone przede wszystkim w jeden z następujących sposobów:

• na podstawie domniemania, że ojcem dziecka jest mąż matki, jeżeli spełnione są warunki przewidziane w przepisach,
• przez uznanie ojcostwa, czyli złożenie wymaganych oświadczeń przed właściwym organem,
• w postępowaniu sądowym, gdy nie działa domniemanie ojcostwa męża matki albo nie doszło do uznania ojcostwa.

Sądowe ustalenie ojcostwa następuje w procesie cywilnym. Z żądaniem mogą wystąpić dziecko, jego matka oraz domniemany ojciec, z uwzględnieniem ograniczeń dotyczących wieku dziecka, śmierci stron i innych warunków określonych w prawie rodzinnym. W przewidzianych prawem sytuacjach powództwo może wytoczyć także prokurator. Sąd ocenia całokształt dowodów, w szczególności pochodzenie dziecka, relacje stron oraz wyniki badań biologicznych, w tym badań genetycznych.

Ustalenie ojcostwa ma znaczenie nie tylko dla stanu cywilnego dziecka. Może wpływać na nazwisko, władzę rodzicielską, kontakty z dzieckiem, obowiązek alimentacyjny oraz dziedziczenie po ojcu i jego krewnych. W związku z postępowaniem możliwe jest także zabezpieczenie przyszłych roszczeń alimentacyjnych jeszcze przed urodzeniem dziecka, obejmujących koszty utrzymania matki i dziecka przez określony czas.

Ustalenie ojcostwa należy odróżnić od zaprzeczenia ojcostwa oraz od podważenia uznania ojcostwa. Pierwsze z tych postępowań służy usunięciu istniejącego stosunku prawnego, drugie zakwestionowaniu skuteczności wcześniejszego uznania. W sprawach dotyczących stanu cywilnego śmierć uczestnika może powodować umorzenie postępowania albo jego zawieszenie do czasu ustanowienia kuratora, zależnie od rodzaju sprawy i jej stadium.