Ustalenie

Ustalenie w języku prawnym oznacza czynność polegającą na określeniu, stwierdzeniu albo rozstrzygnięciu określonego faktu, stanu prawnego, wartości lub zasad postępowania. Termin ten nie ma jednej, uniwersalnej definicji, ponieważ jego znaczenie zależy od przepisu i dziedziny prawa. Ustalenie może być dokonane przez organ administracji, sąd, rzeczoznawcę, pracodawcę albo inne uprawnione osoby lub podmioty.

W praktyce ustalenie może obejmować w szczególności:

• określenie prawnego stanu nieruchomości, na przykład przez księgę wieczystą,
• stwierdzenie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym okoliczności korzystnych lub niekorzystnych dla strony,
• określenie wartości nieruchomości, zakresu obciążeń albo wysokości kosztów,
• ustanowienie zasad, trybu działania, składu lub kadencji określonego organu,
• rozstrzygnięcie sądu dotyczące istnienia określonego prawa, obowiązku albo stosunku prawnego.

Ustalenie może mieć charakter faktyczny, gdy polega na odtworzeniu lub ocenie zdarzeń, albo prawny, gdy prowadzi do określenia skutków prawnych danego stanu. Niekiedy jest wynikiem postępowania dowodowego i znajduje wyraz w decyzji, orzeczeniu, protokole lub innym dokumencie urzędowym. W innych przypadkach oznacza samo określenie parametrów lub reguł, na przykład sposobu wyceny, podziału kosztów albo powoływania komisji.

Znaczenie praktyczne ustalenia polega na tym, że porządkuje ono sytuację prawną i może stanowić podstawę dalszych czynności. Ustalenie stanu prawnego nieruchomości pozwala określić, komu przysługują prawa do nieruchomości. Ustalenia dokonane w postępowaniu sądowym lub administracyjnym mogą wpływać na treść rozstrzygnięcia, zakres obowiązków stron oraz możliwość podejmowania dalszych działań. W Kodeksie cywilnym ustalenie sądowe może także odnosić się do określenia skutków czynności dotyczących rzeczy wspólnej. W prawie budowlanym i przepisach dotyczących kontroli ustalenia są utrwalane w protokołach, natomiast w prawie pracy mogą dotyczyć organizacji i zasad działania komisji.