Usiłowanie wykroczenia

Usiłowanie wykroczenia to forma stadialna popełnienia wykroczenia, w której sprawca, działając z zamiarem jego popełnienia, bezpośrednio zmierza do dokonania czynu, lecz ostatecznie do dokonania nie dochodzi. Odpowiedzialność za usiłowanie może więc powstać już przed pełnym zrealizowaniem wszystkich znamion wykroczenia.

Najważniejsze cechy usiłowania to:

• zamiar popełnienia konkretnego wykroczenia, obejmujący co najmniej świadomość podejmowania czynności prowadzących do jego dokonania,
• zachowanie bezpośrednio zmierzające do realizacji czynu, a nie tylko przygotowanie lub stworzenie ogólnych warunków do jego popełnienia,
• brak dokonania wykroczenia, niezależnie od tego, czy sprawca sam zrezygnował, czy też jego działanie zostało udaremnione przez okoliczności zewnętrzne.

Wyróżnia się usiłowanie udolne, gdy użyte środki i okoliczności obiektywnie mogły doprowadzić do dokonania wykroczenia, oraz usiłowanie nieudolne, gdy dokonanie było niemożliwe, na przykład z powodu braku przedmiotu nadającego się do popełnienia czynu albo użycia nieskutecznego środka. Także takie zachowanie może podlegać ocenie jako usiłowanie, jeżeli sprawca nie zdawał sobie sprawy z jego nieskuteczności.

Usiłowanie dotyczy wyłącznie czynów popełnianych umyślnie. Nie występuje przy wykroczeniach opartych wyłącznie na nieumyślności, ponieważ nie można wówczas przypisać zamiaru dokonania czynu. Od usiłowania należy odróżnić przygotowanie, które polega na organizowaniu lub planowaniu działania i co do zasady nie jest jeszcze bezpośrednim zmierzaniem do dokonania wykroczenia.

W prawie wykroczeń usiłowanie może dotyczyć między innymi czynów związanych z mieniem, oszustwem albo zanieczyszczaniem miejsc publicznych, jeżeli zachowanie sprawcy weszło w fazę bezpośredniego wykonywania czynu, lecz nie doprowadziło do jego dokonania. Za usiłowanie odpowiada się w granicach zagrożenia przewidzianego za dane wykroczenie. Sprawca nie podlega karze za usiłowanie, jeżeli dobrowolnie odstąpił od dokonania czynu albo zapobiegł skutkowi, który miał stanowić jego znamię. Nie wyłącza to odpowiedzialności za inne, już popełnione wykroczenie.