Urlop

Urlop to przewidziana przepisami prawa czasowa przerwa w wykonywaniu pracy, służby, nauki albo innych obowiązków, związana z zachowaniem określonych uprawnień osoby uprawnionej. Zakres tego pojęcia zależy od stosunku prawnego, w którym pozostaje dana osoba, oraz od celu urlopu.

W prawie pracy urlop jest przede wszystkim uprawnieniem pracownika do zwolnienia od obowiązku świadczenia pracy. Najważniejszy jest urlop wypoczynkowy, który ma charakter coroczny, nieprzerwany i płatny. Pracownik nie może zrzec się prawa do tego urlopu. W określonych sytuacjach przysługuje także urlop uzupełniający, zwiększający wymiar wcześniej należnego wypoczynku. Przepisy określają również zasady udzielania urlopu, jego podziału na części, przesunięcia oraz skutki niewykorzystania. Nieudzielenie urlopu wypoczynkowego może stanowić naruszenie obowiązków pracodawcy zagrożone karą.

W zależności od podstawy prawnej urlop może mieć różny charakter, w szczególności wypoczynkowy, bezpłatny, szkoleniowy albo związany z określonymi zdarzeniami osobistymi. Nie każdy urlop jest płatny, a prawo do wynagrodzenia lub innego świadczenia za czas urlopu wynika z przepisów regulujących dany rodzaj uprawnienia.

Pojęcie urlopu występuje również poza prawem pracy. Obejmuje uprawnienia funkcjonariuszy Państwowej Straży Pożarnej, Straży Granicznej i innych służb oraz żołnierzy zawodowych. W tych grupach przepisy wskazują między innymi organ właściwy do udzielenia urlopu, możliwość podziału urlopu na części oraz zasady stosowane podczas oddelegowania do innej instytucji. Odrębne regulacje mogą przewidywać urlop dla skazanego ucznia po określonym okresie nauki.

W praktyce urlop oznacza usprawiedliwioną nieobecność, której czas, sposób udzielenia i skutki finansowe wynikają z właściwych przepisów. Zwykle wymagane jest ustalenie terminu z uprawnionym podmiotem, a w służbach mundurowych także zachowanie szczególnej procedury. Od urlopu należy odróżnić gratyfikację urlopową, która jest świadczeniem pieniężnym związanym z urlopem, lecz nie stanowi samego zwolnienia od obowiązków.