Uprawomocnienie

Uprawomocnienie to proces, w wyniku którego orzeczenie sądu albo inne rozstrzygnięcie uzyskuje prawomocność, czyli co do zasady nie może już zostać zaskarżone zwykłym środkiem odwoławczym. Termin ten odnosi się także do chwili, w której orzeczenie staje się prawomocne.

Do uprawomocnienia dochodzi najczęściej po bezskutecznym upływie terminu do wniesienia apelacji, zażalenia lub innego środka odwoławczego. Jeżeli środek odwoławczy został wniesiony, orzeczenie może uprawomocnić się po jego rozpoznaniu, w zakresie, w którym rozstrzygnięcie nie podlega już dalszemu zaskarżeniu. Prawomocność może zatem dotyczyć całego orzeczenia albo tylko jego części.

Wyróżnia się przede wszystkim:

• prawomocność formalną, oznaczającą niedopuszczalność dalszego zaskarżenia orzeczenia w zwykłym toku instancji;
• prawomocność materialną, związaną z wiążącym charakterem rozstrzygnięcia i zakazem ponownego rozpoznawania tej samej sprawy między tymi samymi stronami, w zakresie objętym orzeczeniem.

Skutki uprawomocnienia zależą od rodzaju rozstrzygnięcia i przepisów właściwej procedury. W postępowaniu cywilnym prawomocne orzeczenie może wiązać strony, sąd oraz inne organy w zakresie określonym przez prawo. W postępowaniu karnym uprawomocnienie wyroku ma znaczenie między innymi dla wykonywania kary, środków karnych i przepadku. W postępowaniu wykonawczym wyrok i niektóre postanowienia stają się wykonalne dopiero po uprawomocnieniu. Uprawomocnienie może również wyznaczać początek biegu określonych terminów albo powodować powstanie, zmianę lub wygaśnięcie skutków prawnych, na przykład przejście przedmiotów objętych przepadkiem na własność Skarbu Państwa.

Uprawomocnienie należy odróżnić od wykonalności i skuteczności orzeczenia. Nie każde orzeczenie wykonalne musi być prawomocne, ponieważ przepisy mogą wyjątkowo dopuścić jego wykonanie przed upływem terminu do zaskarżenia. Z kolei niektóre rozstrzygnięcia wywołują określone skutki prawne dopiero z chwilą uprawomocnienia. Prawomocność nie wyłącza także nadzwyczajnych sposobów wzruszenia orzeczenia, takich jak wznowienie postępowania.