Unikanie opodatkowania

Unikanie opodatkowania to działanie podejmowane w celu uzyskania korzyści podatkowej w sposób formalnie zgodny z treścią poszczególnych czynności, lecz sprzeczny z przedmiotem lub celem przepisów podatkowych. W polskim prawie podatkowym termin ten odnosi się przede wszystkim do sytuacji, w której głównym celem dokonania czynności było osiągnięcie korzyści podatkowej, a sposób działania miał charakter sztuczny.

O sztuczności może świadczyć w szczególności dokonywanie czynności bez uzasadnienia gospodarczego, nadmierne komplikowanie struktury działań, wykorzystywanie pośredników lub etapów, które nie prowadzą do rzeczywistego celu ekonomicznego, a służą przede wszystkim zmniejszeniu obciążenia podatkowego. Ocena nie opiera się wyłącznie na nazwie umowy lub formalnej zgodności działania z przepisami, lecz także na jego rzeczywistym przebiegu, skutkach i uzasadnieniu.

Najważniejszym skutkiem stwierdzenia unikania opodatkowania jest odmowa uwzględnienia korzyści podatkowej. Na podstawie klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania, uregulowanej w Ordynacji podatkowej, skutki podatkowe czynności mogą zostać określone tak, jak gdyby dokonano czynności odpowiedniej, czyli takiej, której racjonalnie należałoby oczekiwać dla osiągnięcia zgodnego z prawem celu gospodarczego. W określonych sytuacjach znaczenie mogą mieć także przepisy ograniczające korzyści wynikające z umów.

Unikanie opodatkowania należy odróżnić od uchylania się od opodatkowania. Uchylanie się polega na naruszaniu obowiązków podatkowych, na przykład przez zatajenie dochodu lub podanie nieprawdziwych danych, natomiast unikanie opodatkowania wiąże się z wykorzystaniem konstrukcji prawnych w sposób sprzeczny z celem prawa podatkowego. Nie każda czynność zmierzająca do zgodnego z prawem zmniejszenia podatku jest unikaniem opodatkowania. Znaczenie mają jej gospodarcze uzasadnienie, sposób przeprowadzenia oraz relacja do celu zastosowanych przepisów. Termin występuje w regulacjach dotyczących postępowania podatkowego, naliczania odsetek oraz opiniowania zasadności zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania.