Umowa zobowiązująca

Umowa zobowiązująca to umowa, która tworzy stosunek zobowiązaniowy, czyli obowiązek spełnienia określonego świadczenia przez jedną stronę na rzecz drugiej. Strona uprawniona jest wierzycielem, a strona obowiązana dłużnikiem. Świadczenie może polegać między innymi na wydaniu rzeczy, zapłacie, wykonaniu określonych czynności albo powstrzymaniu się od działania.

Umowa zobowiązująca określa przede wszystkim, kto, wobec kogo i do czego jest zobowiązany. Jej skutkiem jest powstanie wierzytelności po stronie uprawnionego oraz odpowiadającego jej długu po stronie zobowiązanego. Wierzyciel może żądać wykonania świadczenia zgodnie z treścią umowy i przepisami prawa, a w razie niewykonania lub nienależytego wykonania mogą powstać dalsze skutki, w szczególności obowiązek naprawienia szkody.

Najważniejsze cechy umowy zobowiązującej:

• opiera się na zgodnych oświadczeniach woli stron,
• prowadzi do powstania, zmiany albo ukształtowania obowiązku świadczenia,
• może być odpłatna lub nieodpłatna,
• może nakładać obowiązki na obie strony albo tylko na jedną z nich,
• w zależności od rodzaju czynności może wymagać szczególnej formy, na przykład formy aktu notarialnego.

Umowę zobowiązującą odróżnia się od umowy rozporządzającej, której bezpośrednim skutkiem jest przeniesienie, obciążenie albo zniesienie prawa. W niektórych przypadkach jedna umowa wywołuje jednak oba rodzaje skutków. Dotyczy to między innymi określonych umów dotyczących przeniesienia własności. W innych sytuacjach umowa zobowiązująca jedynie nakłada obowiązek zawarcia późniejszej umowy rozporządzającej. Ma to znaczenie zwłaszcza przy przenoszeniu własności nieruchomości, ustanawianiu odrębnej własności lokalu oraz zawieraniu umów przedwstępnych.

Pojęcie umowy zobowiązującej występuje przede wszystkim w prawie cywilnym. Obejmuje zarówno umowy nazwane, takie jak sprzedaż, najem, zlecenie lub darowizna, jak i umowy nienazwane, których treść strony kształtują w granicach swobody umów. Geograficznie i funkcjonalnie nie jest ograniczone do jednego rodzaju obrotu, ponieważ dotyczy zarówno stosunków między osobami prywatnymi, jak i czynności dokonywanych w obrocie gospodarczym.