Umorzenie

Umorzenie to przewidziane przez prawo zakończenie postępowania, wygaśnięcie obowiązku albo zniesienie określonego prawa lub składnika majątku. Znaczenie tego terminu zależy od dziedziny prawa i rodzaju sprawy. Co do zasady umorzenie postępowania kończy je bez merytorycznego rozstrzygnięcia istoty sprawy, na przykład wtedy, gdy dalsze prowadzenie postępowania jest niedopuszczalne, bezprzedmiotowe albo nie można ustalić osób uczestniczących w sprawie lub ich adresów.

W postępowaniu karnym umorzenie może dotyczyć śledztwa albo całego postępowania i następuje w formie przewidzianej dla danego etapu sprawy. Nie jest tym samym co uniewinnienie, ponieważ nie stanowi rozstrzygnięcia, że oskarżony nie popełnił czynu. Odrębną instytucją jest warunkowe umorzenie postępowania, które wiąże się z okresem próby i nie oznacza definitywnego zakończenia sprawy w takim znaczeniu jak zwykłe umorzenie. Od niektórych rozstrzygnięć o umorzeniu przysługuje środek zaskarżenia, a skutki prawne zależą od rodzaju postępowania i organu, który wydał decyzję.

Termin ten występuje także w sprawach majątkowych i administracyjnych. Umorzenie należności oznacza całkowite albo częściowe odstąpienie od jej dochodzenia lub obowiązku zapłaty. Może dotyczyć między innymi zaległych opłat, odsetek, należności publicznoprawnych, grzywien oraz należności związanych ze świadczeniami. Przepisy często przewidują je obok odroczenia terminu płatności i rozłożenia należności na raty, a także określają właściwość organu oraz możliwość odwołania.

W prawie spółek umorzenie udziałów polega na ich unicestwieniu, w przypadkach i na zasadach określonych w przepisach oraz umowie spółki. Może prowadzić do zmniejszenia liczby udziałów albo kapitału zakładowego. W postępowaniu upadłościowym umorzenie postępowania ma natomiast znaczenie dla dalszego istnienia spółki i nie zawsze prowadzi do jej rozwiązania. Skutki umorzenia mogą obejmować również zakończenie egzekucji, ustanie obowiązków procesowych lub ujawnienie określonego stanu prawnego w rejestrze albo księdze wieczystej.