Uczestnictwo w życiu społecznym

Uczestnictwo w życiu społecznym to, w rozumieniu ustawy „o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych”, możliwość aktywnego funkcjonowania wśród innych osób i realizowania ról społecznych. Chodzi nie tylko o samą obecność w społeczeństwie, lecz także o to, aby osoba mogła podejmować działania i obowiązki związane z życiem społecznym na zasadach odpowiadających jej sytuacji.

Pojęcie obejmuje dwa wzajemnie powiązane elementy. Pierwszym jest możliwość pełnienia ról społecznych, czyli wykonywania funkcji i podejmowania aktywności, które pozwalają osobie działać jako członek społeczności. Drugim jest możliwość pokonywania barier utrudniających takie funkcjonowanie. Ustawa wskazuje w szczególności na bariery:

• psychologiczne, związane z ograniczeniami utrudniającymi podejmowanie aktywności lub kontakt z innymi;
• architektoniczne i urbanistyczne, dotyczące dostępu do budynków, przestrzeni i odpowiednio ukształtowanego otoczenia;
• transportowe, które mogą ograniczać przemieszczanie się;
• w komunikowaniu się, utrudniające przekazywanie i odbieranie informacji.

Definicja akcentuje zatem nie tylko możliwości samej osoby, ale również przeszkody znajdujące się w jej otoczeniu. Uczestnictwo w życiu społecznym jest możliwe wtedy, gdy osoba może pełnić określone role, a bariery ograniczające tę możliwość są pokonywane lub usuwane. Nie chodzi przy tym o określenie jednego, konkretnego sposobu aktywności, lecz o zapewnienie realnej możliwości funkcjonowania w relacjach społecznych.

W ustawie pojęcie to służy opisaniu jednego z ważnych celów rehabilitacji społecznej. Ma znaczenie praktyczne przy ocenie, czy działania podejmowane na rzecz osoby niepełnosprawnej pomagają jej przezwyciężać przeszkody i samodzielnie funkcjonować w społeczeństwie. Obejmuje więc zarówno dostępność otoczenia i transportu, jak i warunki sprzyjające komunikacji oraz przełamywaniu barier psychologicznych.