Ubezpieczenie obowiązkowe

Ubezpieczenie obowiązkowe to ubezpieczenie, którego zawarcie albo podleganie ochronie ubezpieczeniowej wynika bezpośrednio z przepisów prawa. Obowiązek ten może dotyczyć określonej osoby, grupy zawodowej, przedsiębiorcy, właściciela rzeczy albo osoby znajdującej się w określonej sytuacji prawnej. Przepisy określają zwykle także zakres ochrony, sposób jej powstania, obowiązki ubezpieczonego oraz skutki braku ubezpieczenia.

Obowiązkowe ubezpieczenie najczęściej ma postać:

• ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, które chroni przed skutkami finansowymi szkód wyrządzonych innym osobom, na przykład w związku z wykonywaniem zawodu;
• ubezpieczenia majątkowego, obejmującego określone mienie lub ryzyka związane z jego używaniem;
• ubezpieczenia zdrowotnego albo społecznego, zapewniającego dostęp do świadczeń lub prawo do świadczeń pieniężnych w razie wystąpienia określonego zdarzenia.

W przypadku ubezpieczeń prywatnych obowiązek ustawowy jest zazwyczaj realizowany przez zawarcie umowy z zakładem ubezpieczeń i opłacanie składki. Obowiązek nie oznacza jednak, że strony mogą dowolnie określić wszystkie warunki umowy. Minimalny zakres ochrony i niektóre wymagania mogą wynikać z przepisów. W ubezpieczeniach społecznych i zdrowotnych podleganie ubezpieczeniu powstaje natomiast z mocy prawa, w związku z określonym zatrudnieniem, statusem lub sytuacją, a nie wyłącznie na podstawie indywidualnej umowy.

Termin występuje między innymi w regulacjach dotyczących zawodów zaufania publicznego, działalności związanej z łowiectwem, służby wojskowej oraz systemu ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych. W przepisach może być powiązany z kontrolą właściwego organu, obowiązkiem przekazywania informacji, a także z konsekwencjami braku wymaganej ochrony. Jego znaczenie praktyczne polega na zapewnieniu środków na naprawienie szkody, pokrycie kosztów leczenia lub wypłatę świadczeń, nawet gdy osoba zobowiązana nie byłaby w stanie sfinansować ich z własnych środków.