Trybunał stanu

Trybunał Stanu jest konstytucyjnym organem władzy sądowniczej właściwym do orzekania o odpowiedzialności osób zajmujących najwyższe stanowiska państwowe za naruszenie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej lub ustawy w związku z pełnioną funkcją albo w zakresie jej urzędowania. Nie jest sądem powszechnym ani organem kontroli konstytucyjności prawa, lecz szczególnym sądem odpowiedzialności konstytucyjnej.

Przed Trybunałem Stanu mogą odpowiadać między innymi Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, członkowie Rady Ministrów, Prezes Najwyższej Izby Kontroli, Prezes Narodowego Banku Polskiego, członkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji oraz osoby, którym powierzono kierowanie siłami zbrojnymi. W określonym zakresie odpowiedzialność może dotyczyć także posłów. Zakres podmiotowy i zasady odpowiedzialności wynikają z Konstytucji oraz ustawy o Trybunale Stanu.

Najważniejsze cechy Trybunału Stanu:

• postępowanie przed nim ma charakter publicznoprawny i służy rozliczeniu naruszeń związanych z wykonywaniem najwyższych funkcji państwowych;
• tylko Sejm może, w przypadkach przewidzianych prawem, pociągnąć wskazane osoby do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu;
• skład Trybunału jest wybierany przez Sejm na czas odpowiadający jego kadencji, a członkowie są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom;
• rozprawy co do zasady są jawne, jednak ustawa dopuszcza wyłączenie publiczności w szczególnych sytuacjach.

Trybunał może orzekać kary i środki przewidziane w przepisach, w tym utratę określonych uprawnień lub zakaz zajmowania stanowisk i pełnienia funkcji związanych z państwem. Wobec Prezydenta odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu może prowadzić do skutków dotyczących również uprawnień związanych ze statusem byłego Prezydenta. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nie może zastosować prawa łaski wobec osoby skazanej przez Trybunał Stanu. Trybunał Stanu ma znaczenie przede wszystkim ustrojowe, ponieważ wzmacnia odpowiedzialność osób sprawujących najwyższe urzędy za zgodne z prawem wykonywanie ich kompetencji.