Transakcji kontrolowanej

„Transakcja kontrolowana” to pojęcie używane w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych do opisania działań o charakterze gospodarczym, których warunki pozostają pod wpływem powiązań między stronami. Chodzi nie tylko o typową sprzedaż, zakup lub świadczenie usług. Zakres tego pojęcia może obejmować różne działania gospodarcze, jeżeli ich rzeczywisty przebieg i ustalone warunki wskazują, że na ich ukształtowanie wpłynęły istniejące powiązania.

Istotne są trzy elementy:

• musi występować działanie o charakterze gospodarczym;
• działanie powinno być rozpoznane na podstawie rzeczywistych zachowań stron, a nie wyłącznie nazwy lub formalnego opisu czynności;
• warunki tego działania zostały ustalone albo narzucone w wyniku powiązań między stronami.

Definicja obejmuje również przypisywanie dochodów do zagranicznego zakładu. Oznacza to, że w określonych sytuacjach także takie przypisanie może być traktowane jako transakcja kontrolowana, jeżeli odpowiada pozostałym elementom definicji.

W praktyce pojęcie służy wyodrębnieniu tych działań gospodarczych, których warunki nie wynikają wyłącznie z samodzielnych decyzji stron, lecz są związane z ich wzajemnymi powiązaniami. Dzięki temu można określić, do jakich rozliczeń znajdują zastosowanie przepisy ustawy odnoszące się do transakcji kontrolowanych. Znaczenie ma więc nie tylko formalna treść umowy, lecz także to, jak strony faktycznie postępowały i w jaki sposób powiązania wpłynęły na warunki działania.

Samo występowanie powiązań nie zastępuje jednak pozostałych przesłanek. Dla zakwalifikowania danego działania jako transakcji kontrolowanej konieczne jest ustalenie jego gospodarczego charakteru oraz związku między powiązaniami a warunkami tego działania. Pojęcie to pozwala zatem oceniać rzeczywisty charakter rozliczeń, a nie ograniczać się do ich formalnego ujęcia.