Przepis określa relację między ruchem zakładu górniczego a ochroną praw majątkowych właściciela oraz innych podmiotów. Przyjmuje, że jeżeli zakład górniczy jest prowadzony zgodnie z ustawą, właściciel nie może sprzeciwić się zagrożeniom spowodowanym jego ruchem. Nie oznacza to jednak pozbawienia właściciela ochrony w razie powstania szkody. Może on żądać jej naprawienia na zasadach określonych w ustawie.

Regulacja obejmuje także podmioty inne niż właściciel, pod warunkiem że ich prawa majątkowe są zagrożone ruchem zakładu górniczego. Zastosowanie przepisu do tych podmiotów następuje odpowiednio, co oznacza, że przewidziane rozwiązanie odnosi się do nich z uwzględnieniem charakteru przysługujących im praw.

**Znaczenie praktyczne przepisu polega na rozdzieleniu dwóch sytuacji:** samego zagrożenia związanego z prawidłowo prowadzonym ruchem zakładu oraz szkody, która rzeczywiście została tym ruchem wyrządzona. W pierwszej sytuacji wyłączony jest sprzeciw właściciela wobec zagrożenia, w drugiej ustawa zachowuje możliwość żądania naprawienia szkody. Jeżeli natomiast nie występują okoliczności wskazane w ust. 1 i 2, przedsiębiorca odpowiada za szkodę według zasad określonych w Kodeksie cywilnym. Przepis wskazuje więc zarówno szczególną podstawę ochrony w związku z ruchem zakładu górniczego, jak i ogólne zasady odpowiedzialności stosowane poza zakresem tej szczególnej regulacji.

Prawo geologiczne i górnicze

https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2011/981/text/U/D20110981Lj.pdf

Przepis określa, kto ponosi odpowiedzialność za szkodę związaną z działalnością regulowaną ustawą, w tym z ruchem zakładu górniczego. Podstawową zasadą jest odpowiedzialność przedsiębiorcy prowadzącego ruch zakładu górniczego, wskutek którego wystąpiła szkoda. Ta sama reguła obejmuje także inne podmioty prowadzące działalność regulowaną ustawą, nawet jeśli nie mają do nich zastosowania przepisy dotyczące ruchu zakładu górniczego.

Przepis wskazuje również podmiot odpowiedzialny w sytuacji, gdy nie można ustalić sprawcy szkody. W takim przypadku odpowiada przedsiębiorca, który w dniu ujawnienia się szkody ma prawo prowadzić działalność regulowaną ustawą na obszarze górniczym, w którego granicach wystąpiła szkoda. Jeżeli nie ma przedsiębiorcy odpowiedzialnego za szkodę ani jego następcy prawnego, odpowiedzialność przejmuje Skarb Państwa, reprezentowany przez właściwy organ nadzoru górniczego, na zasadach określonych w tym dziale.

**Istotne są także zasady odpowiedzialności solidarnej.** Jeżeli do powstania szkody przyczyniły się również inne przyczyny niż ruch zakładu górniczego, odpowiedzialność ponoszą solidarnie podmioty wskazane w ust. 1-4 oraz inne podmioty. Solidarna odpowiedzialność obejmuje ponadto przedsiębiorcę i podmioty, które zawodowo wykonują czynności powierzone im przez tego przedsiębiorcę. Przepis pozwala więc określić odpowiedzialnego także wtedy, gdy sprawca nie jest możliwy do ustalenia, a także gdy szkoda ma więcej niż jedną przyczynę lub pozostaje związana z działaniami kilku podmiotów.

Przepis określa podstawowy sposób naprawienia szkody przez przywrócenie stanu poprzedniego, czyli odtworzenie sytuacji istniejącej przed powstaniem szkody. Wskazuje przy tym, że przywrócenie nie musi polegać wyłącznie na odtworzeniu konkretnego uszkodzonego składnika. Może nastąpić w szczególności przez dostarczenie dóbr tego samego rodzaju, takich jak grunty, obiekty budowlane, urządzenia, lokale lub woda. Katalog ten ma charakter przykładowy, ponieważ przepis obejmuje także „inne dobra tego samego rodzaju”.

Odrębnie uregulowano szkody dotyczące gruntów rolnych lub leśnych, jeżeli zostały one zdegradowane albo zdewastowane wskutek ruchu zakładu górniczego. W takim przypadku sposób naprawienia szkody wynika z przepisów o ochronie tych gruntów. Oznacza to, że art. 147 nie opisuje szczegółowo działań podejmowanych wobec takich gruntów, lecz odsyła do właściwych regulacji dotyczących ich ochrony.

Obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego spoczywa na podmiocie odpowiedzialnym za szkodę. Przepis dopuszcza jednak rozwiązanie, w którym czynności wykonuje sam poszkodowany. Jest to możliwe wyłącznie za zgodą podmiotu odpowiedzialnego za szkodę i w zamian za zapłatę odpowiedniej kwoty pieniężnej. Znaczenie praktyczne regulacji polega więc na wskazaniu zarówno podstawowej formy naprawienia szkody, jak i osoby zobowiązanej do jej wykonania oraz wyjątkowego sposobu realizacji tego obowiązku przez poszkodowanego.

Przepis określa zasady kontroli działalności prowadzonej na podstawie ustawy. Co do zasady stosuje się do niej przepisy rozdziału 5 ustawy Prawo przedsiębiorców, jednak z wyłączeniem art. 55a ust. 1 tej ustawy. Oznacza to, że kontrola działalności geologicznej i górniczej odbywa się według wskazanych reguł, z uwzględnieniem szczególnych rozwiązań określonych w tym artykule.

W przypadku działalności, o której mowa w art. 21 ust. 1, książka kontroli jest prowadzona i przechowywana w zakładzie górniczym albo w zakładzie wykonującym roboty geologiczne. Ograniczenie łącznego czasu kontroli przeprowadzanych w jednym roku kalendarzowym przez właściwy organ administracji geologicznej odnosi się do każdego zakładu oddzielnie.

Czynności kontrolne mogą wykonywać pracownicy właściwych organów administracji geologicznej lub nadzoru górniczego. Powinni oni okazać legitymację służbową upoważniającą do kontroli oraz doręczyć upoważnienie do jej przeprowadzenia nie później niż trzeciego dnia od wszczęcia kontroli. Zasada ta dotyczy sytuacji, w których czynności są niezbędne do przeciwdziałania przestępstwu lub wykroczeniu albo zabezpieczenia dowodów, a także przypadków bezpośredniego zagrożenia życia, zdrowia lub środowiska naturalnego.

Przepis nakłada również szczególne obowiązki na przedsiębiorców prowadzących na obszarach morskich działalność związaną z węglowodorami. Muszą oni zapewnić kontrolującym transport, przewóz niezbędnego sprzętu, zakwaterowanie i wyżywienie. Analogiczny obowiązek transportu, wraz z przewozem sprzętu, zakwaterowaniem i wyżywieniem, dotyczy właściwego regionalnego dyrektora ochrony środowiska w razie bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub wystąpienia takiej szkody.

Przepis określa zasady nakładania kar pieniężnych za naruszenia związane z prowadzeniem ruchu zakładu górniczego. Karę w drodze decyzji nakłada Prezes Wyższego Urzędu Górniczego.

Odpowiedzialność przedsiębiorcy obejmuje przede wszystkim niedopełnienie obowiązków dotyczących bezpieczeństwa, rozpoznawania i usuwania zagrożeń, zapewnienia odpowiednich środków technicznych i służb, oceny ryzyka zawodowego, ratownictwa górniczego oraz przekazywania wymaganych planów, zawiadomień i sprawozdań. Kara grozi także za niewykonanie decyzji organu nadzoru górniczego, w tym decyzji nakazujących usunięcie nieprawidłowości, podjęcie środków profilaktycznych, dokonanie pomiarów albo wstrzymujących ruch zakładu lub jego urządzeń. Odrębnie uregulowano karę dla podmiotu wykonującego poza Unią Europejską działalność dotyczącą węglowodorów, jeżeli nie sporządził lub nie przekazał wymaganego sprawozdania.

Karze może podlegać również kierownik ruchu zakładu górniczego. Dotyczy to między innymi braków w ewidencji osób, dokumentacji ruchu i ratownictwa, wymaganych badań i szkoleń, dopuszczania do pracy osób bez kwalifikacji lub w sposób zagrażający życiu, zdrowiu albo bezpieczeństwu ruchu, a także nieprzekazywania sprawozdań i nieinformowania o możliwości anonimowego zgłaszania problemów dotyczących bezpieczeństwa i środowiska.

Wysokość kary dla przedsiębiorcy lub podmiotu może wynieść do 3% przychodu z poprzedniego roku kalendarzowego, a dla kierownika ruchu do 300% miesięcznego wynagrodzenia. Przy jej ustalaniu uwzględnia się zakres naruszenia, dotychczasową działalność oraz możliwości finansowe ukaranego. Podmiot ma 30 dni na przekazanie danych potrzebnych do ustalenia podstawy kary. W razie ich braku podstawa może zostać oszacowana, z uwzględnieniem określonych minimów. Kary są egzekwowane administracyjnie i stanowią dochód budżetu państwa.

Przepis określa warunki udzielenia koncesji na podziemne składowanie dwutlenku węgla oraz zasady ustanawiania i utrzymywania zabezpieczenia finansowego. Uzyskanie koncesji wymaga wykazania przez wnioskodawcę prawa własności albo użytkowania wieczystego nieruchomości, o której mowa w art. 27a ust. 4 pkt 4, a także ustanowienia zabezpieczenia.

Przedsiębiorca zabezpiecza dwa rodzaje obowiązków: związane z eksploatacją składowiska oraz z likwidacją zakładu górniczego. Pierwsze zabezpieczenie służy między innymi finansowaniu monitoringu, działań naprawczych i zapobiegawczych, rozliczenia emisji w razie wydostania się dwutlenku węgla poza kompleks oraz odszkodowań za szkody ujawnione do czasu zamknięcia składowiska. Drugie obejmuje także koszty usunięcia obiektów, likwidacji odwiertów i instalacji, a także monitoringu zamkniętego składowiska przez okres nie krótszy niż 20 lat. Dotyczy również szkód ujawnionych po jego zamknięciu.

Zabezpieczenie może mieć postać środków pieniężnych, gwarancji bankowej, gwarancji ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Dopuszczalne jest połączenie kilku form. Środki pieniężne wpłaca się na odrębny rachunek Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, a odpowiednie dokumenty składa organowi koncesyjnemu.

Organ koncesyjny określa formę, wysokość i terminy ustanowienia zabezpieczenia, a jego postanowienie może zostać zaskarżone zażaleniem. Ustalona wysokość jest minimalnym poziomem wskazywanym w koncesji. Przedsiębiorca musi utrzymywać zabezpieczenie przez cały okres jej obowiązywania i niezwłocznie je uzupełniać. Pieniężne zabezpieczenie nie należy do masy upadłości.

Przepis określa zasady uruchamiania środków z zabezpieczenia finansowego ustanowionego w celu należytego wykonywania obowiązków związanych z podziemnym składowaniem dwutlenku węgla i likwidacją zakładu górniczego. O uruchomieniu środków rozstrzyga organ koncesyjny w drodze postanowienia.

Zakres finansowania zależy od rodzaju obowiązku. W związku z eksploatacją podziemnego składowiska środki mogą zostać przeznaczone między innymi na monitoring, działania naprawcze, rozliczenie emisji w razie wydostania się dwutlenku węgla poza kompleks oraz działania naprawcze i zapobiegawcze. Mogą także służyć wypłacie odszkodowania przyznanego prawomocnym wyrokiem za szkody ujawnione do czasu zamknięcia składowiska. W przypadku likwidacji zakładu górniczego obejmują również usunięcie jego obiektów, likwidację odwiertów i instalacji, w tym rurociągów, kabli i linii energetycznych, a także monitoring zamkniętego składowiska. Odszkodowanie może dotyczyć szkód ujawnionych po jego zamknięciu.

Środki mogą być uruchomione na rzecz przedsiębiorcy, Krajowego Administratora Podziemnych Składowisk Dwutlenku Węgla, gdy przejął odpowiedzialność za składowisko zgodnie z art. 39a, albo podmiotu, któremu przyznano odszkodowanie. Jeżeli przedsiębiorca nie może pokryć kosztów obowiązków, o których mowa w art. 28a ust. 3 i 4, postanowienie jest wydawane na jego wniosek. Wnioski mogą składać także pozostałe podmioty wskazane w ust. 1.

Po wydatkowaniu środków przedsiębiorca i Krajowy Administrator przekazują organowi koncesyjnemu sprawozdanie. Jego forma, termin i zakres wynikają z przepisów wydanych na podstawie art. 28h pkt 2.

Przepis tworzy słownik pojęć używanych w ustawie i określa ich znaczenie dla działalności geologicznej, górniczej oraz podziemnego magazynowania i składowania. Dzięki temu wskazuje, jakie czynności, obiekty, obszary i rodzaje substancji są objęte poszczególnymi definicjami.

Ważne jest rozróżnienie między **danymi geologicznymi** a **informacją geologiczną**. Pierwsze obejmują wyniki bezpośrednich obserwacji i pomiarów, natomiast druga obejmuje także próbki oraz wyniki przetworzenia i interpretacji tych danych, w tym zawarte w dokumentacjach i na informatycznych nośnikach danych. Przepis odróżnia również poszukiwanie, rozpoznawanie i pracę geologiczną. Poszukiwanie służy ustaleniu i wstępnemu udokumentowaniu złoża, rozpoznawanie odbywa się na obszarze złoża wstępnie udokumentowanego, a praca geologiczna obejmuje szerszy zakres projektowania i wykonywania badań oraz sporządzania map i dokumentacji.

Definicje precyzują także pojęcia związane z działalnością górniczą, między innymi obszar górniczy, teren górniczy, wyrobisko górnicze, zakład górniczy i robotę górniczą. Osobno opisano podziemne składowanie dwutlenku węgla, jego składowisko i kompleks składowania, a także wyciek, działania naprawcze i zamknięcie składowiska. Przepis określa ponadto znaczenie kopaliny wydobytej, złoża kopaliny, złoża strategicznego, węglowodorów, środków strzałowych oraz wtłaczania wód do górotworu. W ust. 2 wyjaśniono, że określenia „starostowie” i „powiaty” obejmują również odpowiednio prezydentów miast na prawach powiatu oraz takie miasta. Definicje te porządkują zakres uprawnień, obowiązków i przedmiot działalności regulowanej ustawą.

Szkody górnicze

Szkody górnicze w przepisach

Prawo geologiczne i górnicze8 przepisów