System językowo-migowy (SJM)

System językowo-migowy (SJM) to sposób porozumiewania się, w którym komunikat przekazywany jest przede wszystkim za pomocą wypowiedzi dźwiękowo-artykulacyjnej, a znaki migowe jednocześnie ją wspierają. Oznacza to, że SJM łączy mówienie z użyciem znaków wykonywanych rękami. Znaki migowe nie stanowią w tym ujęciu całkowicie odrębnego kanału komunikacji, lecz towarzyszą wypowiedzi ustnej, pomagając ją przekazać, uzupełnić albo lepiej zrozumieć.

Pojęcie obejmuje kilka istotnych elementów. Po pierwsze, chodzi o środek komunikowania się, a więc rozwiązanie służące przekazywaniu informacji i porozumiewaniu się z innymi osobami. Po drugie, jest to środek podstawowy, co wskazuje na jego zasadnicze znaczenie w danej komunikacji, a nie wyłącznie pomocnicze lub dodatkowe zastosowanie. Po trzecie, ustawa wiąże go z osobami uprawnionymi, czyli osobami, do których odnosi się ustawowa regulacja. Po czwarte, charakterystyczne dla SJM jest współwystępowanie dwóch form przekazu: mowy oraz znaków migowych.

Definicja tego pojęcia znajduje się w ustawie „Język migowy i inne środki komunikowania się”. Jej znaczenie polega na określeniu, jaki sposób komunikacji jest uznawany w tej ustawie za system językowo-migowy. Dzięki temu można odróżnić SJM od sposobu komunikowania opartego wyłącznie na wypowiedzi dźwiękowej oraz od komunikacji wykorzystującej same znaki migowe. Ustawa opisuje więc nie tylko obecność gestów, lecz przede wszystkim ich funkcję jako wsparcia dla mowy.

W praktyce SJM może ułatwiać osobom uprawnionym odbiór i formułowanie komunikatów w sytuacjach, w których sama komunikacja dźwiękowo-artykulacyjna jest niewystarczająca albo mniej dostępna. Znaki migowe mogą pomagać w rozpoznaniu treści wypowiedzi, jej znaczenia i przebiegu, pozostając powiązane z wypowiedzią ustną. Pojęcie ma zatem znaczenie porządkujące, ponieważ wskazuje konkretny model komunikowania uwzględniany w ramach ustawowej regulacji.