Substancje psychotropowe

Substancje psychotropowe to, w rozumieniu polskiego prawa, substancje pochodzenia naturalnego albo syntetycznego, które działają na ośrodkowy układ nerwowy i zostały ujęte w ustawowym wykazie substancji psychotropowych. O zakwalifikowaniu danej substancji decyduje więc nie tylko jej wpływ na organizm, lecz także umieszczenie jej w odpowiednim wykazie. Termin ten nie oznacza każdej substancji wpływającej na psychikę, na przykład wszystkich leków uspokajających lub używek.

Substancje psychotropowe są objęte szczególną kontrolą państwa. Wykaz dzieli je na grupy oznaczane symbolami I-P, II-P, III-P i IV-P, zależnie od właściwości, ryzyka uzależnienia oraz zastosowania medycznego. Niektóre z nich mogą być składnikami produktów leczniczych, jednak ich wytwarzanie, posiadanie, przepisywanie, wydawanie, przechowywanie i stosowanie podlegają szczególnym wymaganiom. Kontrola obejmuje także recepty, dokumentację oraz obrót preparatami zawierającymi takie substancje.

Pojęcie występuje przede wszystkim w prawie dotyczącym przeciwdziałania narkomanii, farmaceutycznym i karnym. Ma znaczenie przy ocenie legalności posiadania, wprowadzania do obrotu, udzielania innej osobie, ułatwiania użycia lub nakłaniania do użycia substancji. Naruszenie tych zasad może prowadzić do odpowiedzialności karnej, której zakres zależy między innymi od rodzaju czynu, ilości i charakteru substancji oraz okoliczności sprawy.

Substancje psychotropowe są również przedmiotem badań kontrolnych. Przepisy przewidują możliwość sprawdzania ich obecności w organizmie, między innymi u osób objętych określonymi obowiązkami po orzeczeniu sądu oraz u żołnierzy. Wyniki takich badań mogą wpływać na dopuszczenie do służby, wykonywanie obowiązków albo realizację leczenia substytucyjnego. W postępowaniu karnym zabezpieczanie, przechowywanie i niszczenie tych substancji lub ich próbek odbywa się z uwzględnieniem wymogów bezpieczeństwa i wartości dowodowej.