Strefa ochronna

Strefa ochronna to wyodrębniony obszar, na którym wprowadza się szczególne zasady ochrony określonego dobra, obiektu, zasobu lub wartości. Termin nie ma jednej, uniwersalnej definicji, ponieważ jego znaczenie zależy od dziedziny prawa oraz celu ustanowienia strefy. Wspólną cechą strefy jest ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości albo prowadzenia określonej działalności w celu zapobiegania zagrożeniom i zachowania chronionego dobra.

Strefy ochronne występują w szczególności w:

• gospodarce wodnej, gdzie służą ochronie zasobów wodnych, ujęć wody lub urządzeń związanych z poborem i wykorzystaniem wód. Na ich obszarze mogą obowiązywać warunki dotyczące korzystania z wód, wykonywania robót, lokalizacji obiektów oraz prowadzenia działalności mogącej pogorszyć jakość wody;
• ochronie środowiska i planowaniu przestrzennym, gdzie są uwzględniane przy określaniu przeznaczenia terenu, zasad zabudowy i zagospodarowania oraz przy ograniczaniu oddziaływania inwestycji na ludzi i środowisko;
• ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady, gdzie strefa ochronna otacza Pomnik Zagłady i ma zabezpieczać jego charakter, znaczenie historyczne oraz sposób wykorzystania otoczenia. Jej obszar i granice mogą być określone w przepisach szczególnych i aktach wykonawczych.

Ustanowienie strefy może wpływać na możliwość uzyskania pozwolenia na budowę, dokonania wywłaszczenia, prowadzenia robót, lokalizowania obiektów lub korzystania z nieruchomości. W niektórych przypadkach wymagane jest uzyskanie zgody właściwego organu, a naruszenie warunków obowiązujących w strefie może podlegać kontroli administracyjnej lub skutkować odpowiedzialnością przewidzianą w przepisach. Granice strefy mogą wynikać z ustawy, rozporządzenia, decyzji administracyjnej albo dokumentów planistycznych. Z tego względu strefa ochronna nie jest odrębną kategorią własności, lecz prawnym instrumentem ochrony, który kształtuje sposób wykonywania praw do objętego nią terenu.