Stan wojenny

Stan wojenny jest jednym ze stanów nadzwyczajnych przewidzianych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wprowadza się go w razie zewnętrznego zagrożenia państwa, zbrojnej napaści na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo gdy wynika to z zobowiązania do wspólnej obrony przeciwko agresji. Może obejmować całe państwo albo jego część.

Stan wojenny wprowadza Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Rady Ministrów, w drodze rozporządzenia. Rozporządzenie podlega przedstawieniu Sejmowi, który może je uchylić. Szczegółowe zasady funkcjonowania państwa w tym okresie określa ustawa o stanie wojennym oraz o kompetencjach Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych i zasadach jego podległości konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej.

Najważniejsze skutki stanu wojennego obejmują:

• możliwość ograniczenia, w zakresie określonym w ustawie, niektórych praw i wolności obywatelskich;
• zmianę zasad działania organów władzy publicznej oraz podporządkowanie ich szczególnym regułom wykonywania zadań;
• zwiększenie znaczenia Sił Zbrojnych i kompetencji Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych;
• możliwość wprowadzenia szczególnych obowiązków i ograniczeń dotyczących między innymi przemieszczania się, zgromadzeń, działalności organizacji, komunikowania się oraz funkcjonowania gospodarki;
• stosowanie szczególnych regulacji wobec żołnierzy, w tym dotyczących urlopów, świadczeń zdrowotnych i zwolnienia z zawodowej służby wojskowej.

Stan wojenny nie jest równoznaczny ze stanem wojny. Jest szczególnym reżimem prawnym uruchamianym w związku z zagrożeniem zewnętrznym, także przed rozpoczęciem działań wojennych. W czasie jego obowiązywania nie mogą być przeprowadzane wybory ani referendum ogólnokrajowe w przypadkach wskazanych w Konstytucji, a także nie można zmieniać określonych ustaw ustrojowych. O wprowadzeniu i zniesieniu stanu wojennego informuje się właściwe organizacje międzynarodowe. Stan wojenny zostaje zniesiony, gdy ustaną przyczyny jego wprowadzenia.