Stan początkowy

Stan początkowy to punkt odniesienia, który pokazuje, jak wyglądało środowisko przed wystąpieniem szkody. Pojęcie to zostało zdefiniowane w ustawie „o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie” i odnosi się zarówno do samego stanu środowiska, jak i do jego funkcji oraz stanu poszczególnych elementów przyrodniczych. Chodzi więc nie tylko o cechy fizyczne lub chemiczne danego miejsca, lecz także o to, czy środowisko mogło prawidłowo pełnić swoje funkcje.

Stan początkowy nie musi być ustalany wyłącznie na podstawie pomiarów wykonanych przed szkodą. Ustawa zakłada jego oszacowanie przy wykorzystaniu dostępnych informacji. Mogą one służyć do odtworzenia obrazu środowiska sprzed zdarzenia i ustalenia, jakie zmiany rzeczywiście nastąpiły. Z tego względu stan początkowy jest podstawą porównania ze stanem stwierdzonym po wystąpieniu szkody.

Szczególne zasady dotyczą szkody w powierzchni ziemi. W takim przypadku punktem odniesienia może być stan opisany w raporcie początkowym sporządzanym na podstawie ustawy - Prawo ochrony środowiska. Jeżeli nie ma dostępnych danych o wcześniejszym stanie albo raport wskazuje przekroczenie dopuszczalnych zawartości substancji powodujących ryzyko, przyjmuje się stan odpowiadający tym dopuszczalnym zawartościom. Oznacza to, że w określonych sytuacjach punktem odniesienia nie jest historycznie ustalony stan terenu, lecz poziom uznany przez przepisy za dopuszczalny.

W praktyce pojęcie służy do określenia, czy doszło do pogorszenia środowiska, a także do oceny zakresu działań potrzebnych do jego naprawy. Ułatwia ustalenie różnicy między warunkami sprzed szkody a stanem późniejszym i pozwala odnieść działania naprawcze do konkretnego, możliwie obiektywnego poziomu wyjściowego.

W innych przepisach „stan” występuje także w znaczeniu ewidencyjnym, między innymi przy planach finansowych niektórych jednostek sektora publicznego oraz przy ustalaniu rzeczywistego stanu zapasów wyrobów akcyzowych. W tych kontekstach oznacza jednak bieżącą wielkość lub ilość, a nie stan środowiska sprzed szkody.