Środowisko naturalne

Środowisko naturalne to ogół elementów przyrodniczych oraz wzajemnych oddziaływań zachodzących między nimi. W języku prawnym częściej używa się krótszego określenia „środowisko”. Obejmuje ono zarówno elementy nieożywione, takie jak wody, powietrze, powierzchnia ziemi, gleba, kopaliny, klimat i krajobraz, jak i elementy ożywione, w szczególności organizmy, siedliska oraz różnorodność biologiczną. Do środowiska zalicza się także elementy przekształcone przez działalność człowieka, jeżeli pozostają częścią przyrodniczego układu, oraz relacje między poszczególnymi składnikami.

Pojęcie ma charakter szeroki i nie ogranicza się do obszarów pozostających w stanie naturalnym. W prawie istotne są również skutki działalności przemysłowej, budowlanej, rolniczej i transportowej, w tym emisje, hałas, zmiany stosunków wodnych oraz przekształcenia krajobrazu. Ochrona środowiska obejmuje zapobieganie negatywnemu oddziaływaniu, ograniczanie jego skutków i podejmowanie działań zapobiegawczych także wtedy, gdy pełne rozpoznanie zagrożeń nie jest możliwe.

Znaczenie prawne pojęcia obejmuje w szczególności:

• ustalanie standardów jakości środowiska i kontrolę ich przestrzegania,
• ocenę wpływu planowanych przedsięwzięć, instalacji i inwestycji na środowisko,
• określanie warunków korzystania z wód, powierzchni ziemi i innych zasobów,
• tworzenie obszarów, na których ze względu na przekroczenie standardów ogranicza się sposób użytkowania,
• odpowiedzialność za czyny skierowane przeciwko środowisku oraz za naruszenia obowiązków związanych z jego ochroną.

Termin występuje przede wszystkim w Prawie ochrony środowiska, a także w Prawie wodnym, przepisach dotyczących udostępniania informacji o środowisku i jego ochronie, prawie budowlanym oraz prawie karnym. Może odnosić się do środowiska na poziomie lokalnym, krajowym lub transgranicznym. W praktyce służy do wyznaczania zakresu obowiązków organów publicznych, przedsiębiorców i innych podmiotów, a także do opisu dóbr podlegających ochronie prawnej.