Środek zastępczy

„Środek zastępczy” to, w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, produkt, który może działać na ośrodkowy układ nerwowy i być wykorzystywany w sposób podobny do środka odurzającego, substancji psychotropowej albo nowej substancji psychoaktywnej. Pojęcie to obejmuje więc nie każdy produkt zawierający substancję oddziałującą na organizm, lecz taki, który ze względu na swoje właściwości może służyć celom zbliżonym do tych, dla których używa się wskazanych substancji.

Aby produkt został objęty tą definicją, muszą wystąpić łącznie istotne elementy:

• produkt zawiera substancję oddziałującą na ośrodkowy układ nerwowy;
• może być użyty w takich samych celach jak środek odurzający, substancja psychotropowa lub nowa substancja psychoaktywna;
• wytwarzanie i wprowadzanie go do obrotu nie jest regulowane na podstawie odrębnych przepisów.

Definicja pełni w ustawie funkcję porządkującą i pozwala objąć regulacją także produkty, które nie są formalnie środkami odurzającymi, substancjami psychotropowymi ani nowymi substancjami psychoaktywnymi, ale mogą być wykorzystywane w podobny sposób. Znaczenie ma zatem nie tylko skład produktu, lecz także jego możliwe zastosowanie oraz to, czy jego wytwarzanie i obrót podlegają już regulacji wynikającej z innych przepisów.

Szczególne znaczenie ma końcowe zastrzeżenie ustawowe. Do środków zastępczych nie stosuje się przepisów o ogólnym bezpieczeństwie produktów. Oznacza to, że w ramach tej definicji ustawodawca wyłącza zastosowanie właśnie tego ogólnego reżimu, a pojęcie jest rozpatrywane na potrzeby regulacji dotyczącej przeciwdziałania narkomanii. W praktyce służy ono identyfikowaniu produktów, które mogą zastępować działanie lub zastosowanie substancji objętych tą dziedziną, mimo że same nie są nimi formalnie określone.