Sprawa karna

Sprawa karna to postępowanie dotyczące odpowiedzialności osoby za czyn zabroniony pod groźbą kary, w szczególności za przestępstwo. Jej przedmiotem jest ustalenie, czy doszło do popełnienia czynu, kto za niego odpowiada oraz jakie powinny być jego konsekwencje prawne. Termin ten odnosi się zarówno do postępowania przygotowawczego prowadzonego przez organy ścigania, jak i do postępowania przed sądem.

Najważniejsze cechy sprawy karnej:

• jest prowadzona w interesie publicznym, choć w niektórych przypadkach wszczęcie lub kontynuowanie postępowania zależy od wniosku albo prywatnego aktu oskarżenia;
• uczestniczą w niej między innymi podejrzany, a po wniesieniu aktu oskarżenia oskarżony, prokurator lub inny oskarżyciel, pokrzywdzony oraz sąd;
• wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego z poszanowaniem prawa do obrony i zasady domniemania niewinności;
• może zakończyć się między innymi umorzeniem postępowania, uniewinnieniem albo skazaniem i wymierzeniem kary lub innego środka przewidzianego przez prawo.

W znaczeniu ścisłym sprawa karna dotyczy przestępstwa rozpoznawanego według przepisów postępowania karnego. W szerszym ujęciu określenie to bywa używane także wobec spraw o przestępstwa i wykroczenia skarbowe, spraw rozpoznawanych przez sądy wojskowe oraz innych postępowań związanych z odpowiedzialnością o charakterze represyjnym. O tym, jakie przepisy mają zastosowanie, decyduje rodzaj czynu, właściwość organu oraz szczególne regulacje danej dziedziny.

Sprawa karna może obejmować czynności organów ścigania, zabezpieczenie dowodów, zastosowanie środków zapobiegawczych, rozprawę, wydanie orzeczenia i postępowanie odwoławcze. W praktyce termin występuje również w przepisach dotyczących opłat, wykonywania orzeczeń, właściwości sądów oraz współpracy międzynarodowej w sprawach karnych. Nie każda sprawa, w której nakładana jest sankcja lub kara pieniężna, jest jednak sprawą karną. O jej charakterze decyduje podstawa prawna odpowiedzialności i tryb postępowania.